Países Baxos
De Biquipedia
| Nederland | |||||
|
|||||
| Lema nazional: Je maintiendrai (Franzés; «Mantendré») |
|||||
| Inno nazional: Het Wilhelmus | |||||
 |
|||||
| Capital • Poblazión |
Amsterdam1 750.000 |
||||
| Mayor ziudat | Amsterdam | ||||
| Idiomas ofizials | Neerlandés e frisón | ||||
| Forma de gubierno | Monarquía constitucional Beyatriz I Jan Peter Balkenende |
||||
| Independenzia • Declarata • Reconoxita |
d'o Imperio español 26 de chulio de 1581 30 de chinero de 1648 |
||||
| Superfizie • Total • % augua Mugas |
Posizión 131º 41.526 km² 18,41% 1.027 km |
||||
| Poblazión • Total • Densidat |
Posizión 59º 16.785.088 393 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2007) • PIB per capita |
Posizión 23º US$ 530.564 millons US$ 32.500 |
||||
| Moneda | Euro (€ EUR)2 | ||||
| Chentilizio | |||||
| Zona oraria • en berano |
UTC+1 UTC+2 |
||||
| Dominio d'Internet | .nl | ||||
| Codigo telefonico | +31 |
||||
| Prefixo radiofonico | PAA-PIZ |
||||
| Codigo ISO | 528 / NLD / NL | ||||
| Miembro de: UE, OTAN, ONU, OCDE, OSCE | |||||
| 1A seu d'o gubierno se troba en Den Haag 2 Antis de 2001: florín neerlandés |
|||||
Os Países Baxos (en neerlandés Nederland, en frisón Nederlân) ye un país europeyo, que fa parte d'a Unión Europeya (UE). Situato en a desembocadura d'os ríos Rin e Mosa, muga con a Mar d'o Norte, Alemaña e Belchica.
Os Paísos Baxos fan parti chunto con a isla caribeña d'Aruba e as Antillas Neerlandesas d'o Reino d'os Países Baxos. Tamién fa parti chunto con os países bezins de Belchica e Lusemburgo d'o Benelux.
Como diz o suyo nombre, o territorio d'o país ye formato por tierras baxas d'as que, alto u baxo, una terzera parti son situatas á lo ran d'a mar u por debaxo d'ista.[1] A sobent e de manera no ofizial, iste país ye conoxito metonimicament, por o nombre d'a suya rechión istorica más enfluyent u relebant, Olanda, situata en a parti ozidental d'o país. Asinas o suyo idioma tamién ye conoxito tradizionalment como olandés, encara que o suyo nombre ofizial ye neerlandés.
Contenius |
[editar] Cheografía
O nombre d'o país, Nederlanden «Tierras baxas», se debe á lo feito de que una parti d'o norte e ueste d'o territorio d'o país se troba por debaxo d'a ran d'a mar. Á lo sureste d'o país s'estendillan os ditos Países altos superiors, que se troban una mica por denzima d'o ran d'a mar. Un complexo sistema de drenache d'augua, a construzión d'o cualo prenzipió en a epoca meyebal, ha feito que s'aiga puesto incrementar a superfizie d'o país en más d'un 20%. Sin d'un drenache constant a metat d'os Países Baxos serían inundatos por a mar e por os numerosos ríos que trescruzan o suyo territorio, como ye o caso d'o Rin que desemboca en Rotterdam, e que ha feito d'ista ziudat o puerto de mayor mobimiento en tot o continent.
[editar] Ríos
O país ye dibidito en dos partis prenzipals por os suyos tres ríos más grans, o Rin (en neerlandés Rijn) e o suyo prenzipal afluyent, o Waal, asinas como o Mosa (en neerlandés Maas). Istos ríos fan a funzión de barrera natural entre as tierras d'o norte e as d'o sur.
A parti surueste d'os Países Baxos ye formata por un gran delta que forman istos ríos e o Escalda (Scheldt), que se dibide en dos brazos, o Westerschelde e l'Oosterschelde. Nomás un brazo d'o Rin, o IJssel, desemboca más á lo noreste en o estaño d'IJsselmeer, l'antigo Zuiderzee (mar d'o sur).
[editar] Inundazions
Con o paso d'os sieglos, a linia de costa d'os Países Baxos han cambeyato prou como resultato d'a interbenzión umana u desastres naturals. A más notable en termins de perduga de tierra estió a tormenta de 1134, que prebocó a creyazión de l'archipielago de Zelanda á lo surueste. A inundazión de St. Elizabeth de 1421 e a mala chestión posterior destruyió lo pólder inundando grans partis d'o zentro-sur d'o país. Más rezientment, partis de Zelanda s'inundoron mientres d'a inundazión d'a Mar d'o Norte de 1953, á consecuenzia d'a cuala s'executoron os treballos d'o dito "Plan Delta".
Istos desastres fuoron potenziatos en parti por a enfluyezia umana. A chent eba drenato as tierras altas pantanosas ta poder estar emplegatas como cautibos. Iste drenache prebocó que a torba fértil se comprimise e que o ran d'a tierra baxara. Ta protecher-se d'as inundazions se construyioron una serie d'esfensas en cuentra de l'augua. Como lo ran d'o terreno baxaba, os diques abioron de crexer formando un sistema integrato. En o sieglo XIII, os molins de biento estioron emplegatos ta sacar augua d'arias por debaxo d'o ran d'a mar. Os molins de biento fuoron emplegatos dimpués ta drenar lacos, creyando os famosos polders. En l'año 1932, l'Afsluitdijk fue rematato, zarrando asinas l'antigo Zuiderzee (mar d'o Sur) d'a Mar d'o Norte, creyando o laco IJsselmeer. Fazió parti d'os ditos treballos d'o Zuiderzee á on que cuatre pólders fuoron quitatos á la mar con un total de 2.500 km2.[2][3]
[editar] Clima
A direzión d'o biento predominant en os Países Baxos ye d'o surueste, lo que preboca un clima ozeanico moderato, con beranos frescos e ibiernos moderatos. As tablas sigüients son basatas en temperaturas moderatas d'o instituto KNMI en a estazión meteorolochica de De Bilt entre 1971 e 2000:
| Mes | Chi | Feb | Mar | Abr | May | Chn | Chl | Ago | Set | Otu | Nob | Abi | Año |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Temp. masimas mey. (°C) | 5.2 | 6.1 | 9.6 | 12.9 | 17.6 | 19.8 | 22.1 | 22.3 | 18.7 | 14.2 | 9.1 | 6.4 | 13.7 |
| Temp. minimas mey. (°C) | 0.0 | -0.1 | 2.0 | 3.5 | 7.5 | 10.2 | 12.5 | 12.0 | 9.6 | 6.5 | 3.2 | 1.3 | 5.7 |
| Temp. meyana (°C) | 2.8 | 3.0 | 5.8 | 8.3 | 12.7 | 15.2 | 17.4 | 17.2 | 14.2 | 10.3 | 6.2 | 4.0 | 9.8 |
| Mes | Chi | Feb | Mar | Abr | May | Chn | Chl | Ago | Set | Otu | Nob | Abi | Año |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Precipitazions mey. (mm) | 67 | 48 | 65 | 45 | 62 | 72 | 70 | 58 | 72 | 77 | 81 | 77 | 793 |
| Oras de sol mey. | 52 | 79 | 114 | 158 | 204 | 187 | 196 | 192 | 133 | 106 | 60 | 44 | 1524 |
[editar] Sozdibisión almenistratiba
Á efeutos almenistratibos os Países Baxos son dibiditos en 12 rechions almenistratibas, ditas probinzias, cadaguna baxo un gubernador, ditos Commissaris van de Koningin (Comisarios d'a Reina), eszeuto en a probinzia de Limburg á on que o Comisario se diz Gouverneur (Gubernador). Totas as probinzias se dibiden en monezipios (gemeenten), 458 en total (1 chinero 2006). O país tamién se dibide en destritos acuaticos (waterschap u hoogheemraadschap), cadagún d'os cualos tién autoridat en materia d'augua. Á 1 de chinero de 2005 bi'n eba 27. A creyazión d'istos organismos data de 1196.
|
-Flag.svg){kind=small}
[editar] Luengas
Os Países Baxos tienen dos luengas ofizials: o neerlandés (en tot o territorio) e o frisón (en a probinzia de Frisia, á más d'o neerlandés).
Á más, tanto lo limburgués como una serie de dialeutos d'o baxo saxón (groningués, drentés, stellingwerfés, sallandés, twentés, veluwés e achterhoekés) tienen o reconoximiento de "luengua rechional".
Bellas 17.500 presonas emplegan a luenga de sinnos neerlandesa, que encara aspera reconoximiento ofizial.
En o mundo d'a interpresa e a educazión l'uso de l'anglés ye muit estendillato. Asinas por exemplo lo segundo ziclo d'a mayoría de carreras unibersitarias (4eno e 5eno cursos, ditos Master) se fa en anglés e no pas en neerlandés.
Á más, a presenzia de muitos inmigrants ha lebato muitas atras luengas á lo país. I son notables o malayo e o criollo sranan, papiamentu (d'entre as luengas probenients d'antigas colonias u autuals territorios asoziatos á lo Reino d'os Países Baxos), e o turco, o kurdo, l'arabe e o berber (d'entre as luengas trayitas por inmigrants d'o Norte d'Africa u Anatolia).
[editar] Referenzias
- ↑ (es) Países Baxos, europa.eu
- ↑ www.sdu.nl, Kerngegevens gemeente Wieringermeer
- ↑ www.sdu.nl, Kerngegevens procincie Flevoland
- ↑ (nl) [1] Statistics Netherlands, Regionale Kerncijfers Nederland
- ↑ (nl) [2] Statistics Netherlands, Bevolking per regio naar leeftijd, geslacht en burgerlijke staat
| Estatos d'Europa |
| Abjasia3 | Albania | Alemaña | Alto Karabakh3 | Andorra | Armenia2 | Austria | Azerbaichán1 | Belarrusia | Belchica | Bosnia e Erzegobina | Bulgaria | Cazaquistán1 | Croazia | Cheorchia1 | Chipre2 | Chipre d'o Norte2, 3 | Chequia | Dinamarca | Eslobaquia | Eslobenia | España1 | Estonia | Finlandia | Franzia1 | Grezia | Islandia | Irlanda | Italia1 | | Kosovo3 | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Lusemburgo | Mazedonia | Malta | Moldabia | Mónegue | Montenegro | Noruega | Ongría | Osetia d'o Sur3 | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia1 | San Marino | Serbia | Suezia | Suiza | Transnistria3 | Turquía1 | Ucraína | Ziudat d'o Baticano |
| Dependenzias: Åland | Akrotiri e Dhekelia | Chibraltar | Guernési | Isla de Man | Jèrri |
| 1 Parti d'o suyo territorio ye difuera d'Europa. 2 Se troba en Asia, pero tien relazions istorico-culturals con Europa. 3 Parzialment reconoxito |
