Países Baixos

De Biquipedia
(Reendrezato dende Países Baxos)
Ir ta: navego, busca
Articlo d'os 1000
Nederland
Nederlân
Bandera d'os Países Baixos
(En detalle)
Lema nacional: Je maintiendrai
(Francés; «Mantendré»)
Himno nacional: Het Wilhelmus
Situación d'os Países Baixos
Capital
 • Población
Amsterdam1
750.000
Mayor ciudat Amsterdam
Idiomas oficials Neerlandés y frisón
Forma de gubierno Monarquía constitucional
Guillén-Aleixandre
Mark Rutte
Independencia
 • Declarata
 • Reconoixita
d'o Imperio espanyol
26 de chulio de 1581
30 de chinero de 1648
Superficie
 • Total
 • % augua
Mugas
Posición 131º
41.526 km²
18,41%
1.027 km
Población
 • Total
 • Densidat
 • Densidat
Posición 59º
16.785.088
393 ab./km²
393 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2007)
 • PIB per capita
Posición 23º
US$ 530.564 millons
US$ 32.500
Moneda Euro (€ EUR)2
Chentilicio
Zona horaria
 • en Verano
UTC+1
UTC+2
Dominio d'Internet .nl
Codigo telefonico +31
Prefixo radiofonico PAA-PIZ
Codigo ISO 528 / NLD / NL
Miembro de: UE, OTAN, ONU, OCDE, OSCE
1A seu d'o gubierno se troba en Den Haag
2 Antis de 2001: florín neerlandés

Os Países Baixos (en neerlandés Nederland, en frisón Nederlân) ye un país europeu, que fa parte d'a Unión Europea (UE). Situato en a desembocadura d'os ríos Rin y Mosa, muga con a Mar d'o Norte, Alemanya e Belchica.

Os Paísos Baixos fan parti chunto con as islas caribenya d'Aruba, Curaçao y Sint Maarten d'o Reino d'os Países Baixos. Tamién fa parti chunto con os países vecins de Belchica y Luxemburgo d'o Benelux.

Como diz o suyo nombre, o territorio d'o país ye formato por tierras baixas d'as que, alto u baixo, una tercera parti son situatas a o ran d'a mar u por debaixo d'ista.[1] Asobén y de manera no oficial, iste país ye conoixito metonimicament, por o nombre d'a suya rechión historica mas influyent u relevant, Holanda, situata en a parti occidental d'o país. Asinas o suyo idioma tamién ye conoixito tradicionalment como holandés, encara que o suyo nombre oficial ye neerlandés.

Cheografía[editar | editar código]

Ríos d'os Países Baixos.

O nombre d'o país, Nederlanden «Tierras baixas», se debe a o feito de que una parti d'o norte y ueste d'o territorio d'o país se troba por debaixo d'o ran d'a mar. A o sudeste d'o país s'estendillan os ditos Países Altos Superiors, que se troban una mica por sobre o ran d'a mar. Un complexo sistema de drenache d'augua, a construcción d'o qualo prencipió en a epoca medieval, ha feito que s'haiga puesto incrementar a superficie d'o país en mas d'un 20%. Sin d'un drenache constant a metat d'os Países Baixos serían inundatos por a mar y por os numerosos ríos que trescruzan o suyo territorio, como ye o caso d'o Rin que desemboca en Rotterdam, y que ha feito d'ista ciudat o puerto de mayor movimiento en tot o continent.

Ríos[editar | editar código]

O país ye dividito en dos partis prencipals por os suyos tres ríos mas grans, o Rin (en neerlandés Rijn) y o suyo prencipal afluyent, o Waal, asinas como o Mosa (en neerlandés Maas). Istos ríos fan a función de barrera natural entre as tierras d'o norte y as d'o sud.

A parti sudueste d'os Países Baixos ye formata por un gran delta que forman istos ríos y o Escalda (Scheldt), que se divide en dos brazos, o Westerschelde y l'Oosterschelde. Nomás un brazo d'o Rin, o IJssel, desemboca mas a o noreste en o estanyo d'IJsselmeer, l'antigo Zuiderzee (mar d'o sud).

Inundacions[editar | editar código]

Arias d'os Países Baixos que son por debaixo d'o ran d'a mar.

Con o paso d'os sieglos, a linia de costa d'os Países Baixos han cambeyato prou como resultato d'a intervención humana u desastres naturals. A mas notable en termins de perduga de tierra estió a tronada de 1134, que prevocó a creyación de l'archipielago de Zelanda a o sudueste. A inundación de St. Elizabeth de 1421 y a mala chestión posterior destruyó o pólder inundando grans partis d'o centro-sud d'o país. Mas recientment, partis de Zelanda s'inundoron mientres a inundación d'a Mar d'o Norte de 1953, a conseqüencia d'a quala s'executoron os treballos d'o dito "Plan Delta".

Istos desastres fuoron potenciatos en parti por a influencia humana. A chent heba drenato as tierras altas paulencas ta poder ser emplegatas como cautivos. Iste drenache prevocó que a torba fértil se comprimise y que o ran d'a tierra baixara. Ta protecher-se d'as inundacions se construyoron una serie d'esfensas en contra de l'augua. Como o ran d'o terreno baixaba, os diques habioron de creixer formando un sistema integrato. En o sieglo XIII, os molins de viento fuoron emplegatos ta quitar augua d'arias por debaixo d'o ran d'a mar. Os molins de viento s'emplegoron dimpués ta drenar lacos, creyando os famosos polders. En l'anyo 1932, l'Afsluitdijk fue rematato, zarrando asinas l'antigo Zuiderzee (mar d'o Sud) d'a Mar d'o Norte, creyando o laco IJsselmeer. Fació parti d'os ditos treballos d'o Zuiderzee a on que quatre pólders fuoron quitatos a la mar con un total de 2.500 km2.[2][3]

Clima[editar | editar código]

A dirección d'o viento predominant en os Países Baixos ye d'o sudueste, lo que prevoca un clima oceanico moderato, con veranos frescos y hibiernos moderatos. As tablas sigüients son basatas en temperaturas moderatas d'o instituto KNMI en a estación meteorolochica de De Bilt entre 1971 y 2000:

Mes Chi Feb Mar Abr May Chn Chl Ago Set Otu Nob Abi Anyo
Temp. maximas mey. (°C) 5.2 6.1 9.6 12.9 17.6 19.8 22.1 22.3 18.7 14.2 9.1 6.4 13.7
Temp. minimas mey. (°C) 0.0 -0.1 2.0 3.5 7.5 10.2 12.5 12.0 9.6 6.5 3.2 1.3 5.7
Temp. meyana (°C) 2.8 3.0 5.8 8.3 12.7 15.2 17.4 17.2 14.2 10.3 6.2 4.0 9.8
Mes Chi Feb Mar Abr May Chn Chl Ago Set Otu Nob Abi Anyo
Precipitacions mey. (mm) 67 48 65 45 62 72 70 58 72 77 81 77 793
Horas de sol mey. 52 79 114 158 204 187 196 192 133 106 60 44 1524

Subdivisión administrativa[editar | editar código]

Mapa municipal d'os Países Baixos.
Provincias d'os Países Baixos.

A efectos administrativos os Países Baixos son dividitos en 12 rechions administrativas, ditas provincias, cadaguna baixo un gubernador, ditos Commissaris van de Koning (Comisarios d'o Rei), excepto en a provincia de Limburg a on que o Comisario se diz Gouverneur (Gubernador). Totas as provincias se dividen en municipios (gemeenten), 458 en total (1 chinero 2006). O país tamién se divide en districtos aquaticos (waterschap u hoogheemraadschap), cadagún d'os qualos tien autoridat en materia d'augua. A 1 de chinero de 2005 bi'n heba 27. A creyación d'istos organismos data de 1196.

Bandera Provincia Capital Ciudat mas gran Superficie (km2) Población[5] Densitat
(por km2)
North Brabant-Flag.svg Brabant Septentrional Den Bosch Eindhoven 4,916 2,419,042 492
Flag Drenthe.svg Drenthe Assen Assen 2,641 486,197 184
Flevolandflag.svg Flevoland Lelystad Almere 1,417 374,424 264
Frisian flag.svg Frisia Ljouwert Ljouwert 3,341 642,209 192
Gelderland-Flag.svg Gelderland Arnhem Nimega 4,971 1,979,059 398
Flag Groningen.svg Groningen Groningen Groningen 2,333 573,614 246
Flag Zuid-Holland.svg Holanda Meridional Den Haag Rotterdam 2,814 3,455,097 1228
Flag North-Holland, Netherlands.svg Holanda Septentrional Haarlem Amsterdam 2,671 2,613,070 978
NL-LimburgVlag.svg Limburg Maastricht Maastricht 2,150 1,127,805 525
Flag of Overijssel.svg Overijssel Zwolle Enschede 3,325 1,116,374 336
Utrecht (province)-Flag.svg Utrecht Utrecht Utrecht 1,385 1,190,604 860
Flag of Zeeland.svg Zelanda Middelburg Middelburg 1,787 380,497 213

Amás dende o 10 d'octubre de 2010 bi ha tres municipios con o estatus de municipio especial d'os Países Baixos: Bonaire, Saba y Sant Eustaquio, que se troban situatos en as Antillas Neerlandesas. Encara no fan parti de denguna d'as provincias d'os Países Baixos, pero a provincia de Holanda Septentrional ha ofreixito a os municipio fer parti oficialment d'ella.

Luengas[editar | editar código]

Os Países Baixos tienen dos luengas oficials: o neerlandés (en tot o territorio) y o frisón (en a provincia de Frisia, amás d'o neerlandés).

Amás, tanto o limburgués como una serie de dialectos d'o baixo saxón (groningués, drentés, stellingwerfés, sallandés, twentés, veluwés y achterhoekés) tienen o reconoiximiento de "luenga rechional".

Bellas 17.500 presonas emplegan a luenga de signos neerlandesa, que encara aspera reconoiximiento oficial.

En o mundo d'a interpresa y a educación l'uso de l'anglés ye muit estendillato. Asinas por eixemplo o segundo ciclo d'a mayoría de carreras universitarias (4eno y 5eno cursos, ditos Master) se fa en anglés y no pas en neerlandés.

D'atra man, a presencia de muitos inmigrants ha levato muitas atras luengas a o país. I son notables o malayo y o criollo sranan, papiamentu (d'entre as luengas provenients d'antigas colonias u actuals territorios asociatos a o Reino d'os Países Baixos), y o turco, o kurdo, l'arabe y o berber (d'entre as luengas trayitas por inmigrants d'o Norte d'Africa u Anatolia).

Esporte[editar | editar código]

O esporte ye una parte muito important d'a cultura en os Paises Baixos. Os esportes mes practicatos son o fútbol y o ciclismo.

En fútbol a suya selección nacional bi ha aconseguito bells exitos internacionals como l'Eurocopa de (1988) y tres medallas de bronce en os Chuegos Olimpicos de Londres de 1908, Estocolmo de 1912 y Anvers de 1920. A suya competición de clubs mes important ye primera división anomenata Eredivisie, y os equipes mes importants estan l'Ajax d'Amsterdam y el PSV Eindhoven. Entre os millors chugador de fútbol bi ha que destacar d'entre d'atros a Johan Cruijff, Marco van Basten, Ruud van Nistelrooy, Edwin van der Sar, Frank de Boer, Ruud Gullit, Ronald Koeman, Johan Neeskens, Frank Rijkaard, y Wesley Sneijder que estioron bells d'os millors chugadors a libel mundial d'a suya epoca.

En atletismo bi ha que destacar a l'atleta Lornah Kiplagat, d'origen keniata pero nacionalizata, que tién en a actualidat o récord d'Europa de meya maratón.[6]

Se veiga tamién[editar | editar código]

Referencias[editar | editar código]

Vinclos externos[editar | editar código]


 
Os países constituyents d'o Reino d'os Países Baixos
Bandera d'o Reino d'os Países Baixos
Bandera d'Aruba Aruba | Bandera de Curaçao Curaçao | Bandera de Sint Maarten Sint Maarten | Bandera d'os Países Baixos Países Baixos


Estatos d'Europa
Abkhasia3 | Albania | Alemanya | Alto Karabakh3 | Andorra | Armenia2 | Austria | Azerbaichán1 | Belarrusia | Belchica | Bosnia y Herzegovina | Bulgaria | Cazaquistán1 | Croacia | Cheorchia1 | Chipre2 | Chipre d'o Norte2, 3 | Chequia | Dinamarca | Donetsk4 | Eslovaquia | Eslovenia | Espanya1 | Estonia | Finlandia | Francia1 | Grecia | Hongría | Islandia | Irlanda | Italia1 | Kosovo3 | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgo | Macedonia | Malta | Moldavia | Múnegu | Montenegro | Noruega | Osetia d'o Sud3 | Países Baixos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia1 | San Marino | Serbia | Suecia | Suiza | Transnistria3 | Turquía1 | Ucraína | Vaticano
Dependencias: Åland | Akrotiri y Dhekelia | Chibraltar | Guernési | Isla de Man | Islas Feroe | Jèrri | Svalbard
1 Parti d'o suyo territorio ye difuera d'Europa. 2 Se troba en Asia, pero tien relacions historico-culturals con Europa. 3 Parcialment reconoixito. 4 No reconoixito