Gascón

Gascón Gascon
Variedatz de l'occitán
Mapa d'isoglosas
Localización cheografica
Parlato en	Gascunya Biarn Bigorra
Lugar(s) principal(s)
Estatus
Atras denominacions	{{{atras denominacions}}}
Charradors	253.814
Oficial en	Catalunya (Aranés)
Reconoixito en	{{{reconoixito}}}
Regulato por	Conselh de la Lenga Occitana
Vitalidat
Escritors principals
Rasgos dialectals
Codigos
ISO 639-1	oc (occitán)
ISO 639-2	oci (occitán)
ISO 639-3	oci
SIL	oci

O gascón ye o dialecto més occidental de l'occitán, prou diferenciato d'a resta, y con diversas influencias posiblement vascas. L'aranés ye una varietat local d'o subdialecto gascón pirenenco.

Ista modalidat occitana tien una fuerte personalidat y ye diferent d'a resta d'os dialectos d'oc y por ixo belas peronas afirmaban que se trataba d'una luenga diferent. Iste pareixer ye muit minoritario hue: os lingüistas y a gran mayoría d'os usuarios d'a variedat gascona fan servir a visión unitaria de l'occitán con a norma cheneral alibertina, a mesma d'a resta de dialectos occitans. A muga d'o gascón con os atros dialectos occitans se produce con parlas de transición en as riberas d'a Garona dende a Val d'Arán (on se charra l'aranés), dica Bordeus.

O gascón se divide en diversos subdialectos entre os qualos domina a ran normativo la variedat biarnesa u biarnés (que en muitos aspectos presenta más peculiaridatz que l'aleixan d'o lenguadociano). As parlas pirenencas presentan atras tendencias particulars como l'articlo pirenenco eth (femenín era), y localment, especialment en aranés, a conservación de l'[a] final atona y os plurals femenins en [es] (l'aranés ha adoptato la normativa occitana cheneral —l'alibertina— que puede transcribir belas particularidatz locals).

Pèire Bèc, un d'os estudiosos más importants d'o gascón, proposó:

• una "clasificación dialectal" de l'occitán (tres grupos: gascón, noroccitán y suroccitán),
• una clasificación "supradialectal" (tres atros grupos: aquitanopirenenco, occitán central y arvernomediterranio) unindo o gascón a lo lenguadociano meridional ta formar o grupo aquitanopirenenco.

Rasgos propios d'o gascón

Bellas d'as caracteristicas particulars d'o gascón son:

• Cambeo de f a h (que en bells indreitos no se pronuncia) -> Huec (fuego). Heuguèra ("felequera" u "felz(e)").
• Cayita d'a n intervocalica -> Haria ("farina"), Lua ("luna").
• Transformación d'a ll latina en th en as rematanzas y en r en posición intervocalica -> Castèth ("castiello"), bèth bèra (bonico bonica).
• Conservación de QUA y GUA latins (en a resta de l'occitán pasan a [ka] y [ga]).
• Reducción de -MB- e -ND- latins a [m] y [n] como en catalán.

O sufixo latín -ANUM presenta a forma coincident con o catalán -à dende a costa dica a Val d'Aura, y en a zona d'a Garona presenta a forma -án coincident con o belsetán y o chistabín. D'esta traza en gascón se puet decir mardà u mardàn.

Escritura

O gascón fa servir bellas grafías particulars como h-, -th, -sh y n·h, s·h (como in·hèrn, des·har ta evitar una posible confusión con -nh-, -sh-).

Referencias

Luengas romances

Aragonés | Arrumán | Asturleyonés | Castellán | Catalán | Corso incluindo o gallurés | Chodigoespanyol | Dalmata | Francés incluindo o diasistema d'as luengas d'oïl con o Borgonyón, Campanyés, Franco-Contés, Galó, Lorenés, Normando (Guernesiés y Jèrriais), Petavín-Santonchés, Picardo y Valón | Francoprovenzal | Friulán | Gallego | Istriot | Istrorrumán | Italián | Ladín | Ligur | Lombard | Meglenorrumán | Napolitán | Occitán incluindo o gascón y l'aranés | Piemontés | Portugués | Rumanch | Rumán | Sardo incluindo o sasarés | Secilián | Venecián