Mitolochía romana

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Lar Familiaris del sieglo I a.C.

A mitolochía romana, ye dicir as creyencias mitolochicas d'os habitants de l'Antiga Roma, puede considerar-se formada per dos partes: la una, tardana y literaria mes que mes, consiste en temas nuevos de tot procedents d'a mitolochía griega, l'atra, mayoritariament antiga, funcionaba en formas muit diferents a las d'a equivalent griega.

Naturaleza d'os antigos mitos romanos[editar | editar código]

Os romans no teneban relatos seqüencials sobre os suyos dioses comparables a la Titanomaquia u a seducción de Zeus por Hera, dica que os suyos poetas prencipioron a adoptar os modelos griegos en o zaguer lapso de tiempo de l'republica romana. Manimenos, o que sí teneban yera:

  • Un sistema muit desembolicau de rituals, escuelas sacerdotals y panteon de dioses relacionaus;
  • Un rico conchunto de mitos historicos sobre a fundación y historia d'a suya ciudat por parte d'actors humans con ocasionals intervencions divinas.

Mitolochía antiga sobre os dioses[editar | editar código]

O modelo román incluiba una forma muit diferent a la d'os griegos de definir y concebir a os dioses. Por eixemplo, en a mitolochía griega Deméter yera caracterizata por una historia muit conoixida sobre a suya dolor por o rapto d'a suya filla Persefone a mans de Hades. Os antigos romans, por contra, concebiban a o suyo equivalent Ceres como una deidat con un sacerdot oficial clamau Flamen, d'os flamines de Chupiter, Marte y Quirino, pero superior a os de Flora y Pomona. Tamién la consideraban agrupada en una triada con atros dos dioses agricolas, Liber y Libera, y se sabeba a relación de dioses menors con funcions especializadas que la asistiban: Sarritor (entrecavador), Messor (cullidor), Convector (carriador), Insitor (sembrador) y quantas dotzenas mas.

Asinas pues, a «mitolochía» romana arcaica, a o menos referent a os dioses, no yera formada por relatos sino mas bien as complexas interrelacions entre dioses y humans.

A relichión orichinal d'os primers romans fue modificada por a adición de numerosas y contradictorias creyencias en epocas posteriors, y por l'asimilación de grans porcions d'a mitolochía griega. O poco que se sabe sobre a relichión romana primitiva no ye gracias a relatos d'a epoca, sino a escritors posteriors que miroron de preservar as viellas tradicions de l'ixuplido en o qual yeran cayendo, como o estudioso d'o sieglo I a.C. Marco Terencio Varrón. Atros escritors clasicos, como o poeta Ovidio en os suyos Fastos ("calandario"), fuoron fuertement influius por os modelos helenisticos, y en as suyas obras se recurre con freqüencia a las creyencias griegas.

Mitolochía antiga sobre a historia romana[editar | editar código]

En contraste con a falta d'o material narrativo sobre os dioses, os romans teneban muitas leyendas sobre a fundación y primera expansión d'a suya propia ciudat. Amás d'istas tradicions d'orichen mayoritariament local, a iste surtiu se adhibió material procedent d'as leyendas heroicas griegas en una epoca temprana, fendo por eixemplo a Eneas antipasau de Romulo y Remo.

A Eneida y os primers libros de Livio son as millors fuents exhaustivas ta ista mitolochía humana.

Dioses nativos romanos e italicos[editar | editar código]

A Triada Capitolonia.

As practicas rituals romanas d'os sacerdotz oficials distinguiban clarament dos clases de dioses: los di indigetes y los di novensides u novensiles. Os indigetes yeran os dioses orichinals d'o estau román, y o suyo nombre y naturaleza son indicaus por os titols d'os sacerdotz mas antigos y por as fiestas fixas d'o calandario. Os novensides yeran divinidatz posteriors que os suyos cultos fuoron introdueitos en a ciudat en o periodo historico, por un regular en una calendata conoixida y como respuesta a una crisi especifica u necesidat.

As divinidatz romanas primitivas incluiban, amás de los di indigetes, muitos d'os clamaus dioses especialistas que os suyos nombres yeran invocaus en realizar diversas actividatz, como a collita. Os fragmentos d'os viellos rituals que acompanyaban a istes actos como a siembra revelan que en cada parte d'o proceso s'invocaba a una deidat diferent, estando o nombre de cadaguna d'ellas derivau regularment d'o verbo ta la operación. Istas divinidatz pueden estar agrupadas baixo o termin cheneral de dioses asistents u auxiliars, que yeran invocaus de conchunta con a deidatz mayors. Os antigos cultos romanos yeran mas un polidemonismo que no un politeísmo: os conceptos que os adoradors teneban d'os sers invocaus consistiban en poco mas que os suyos nombres y funcions, y o numen u "poder" d'o estar se manifestaba en formas altament especializadas.

O caracter d'os indigetes y as suyas fiestas amuestran que os antigos romans no només yeran miembros d'una comunidat agricola sino que tamién yeran orgullosos de luitar y muit relacionaus con a guerra. Os dioses representaban distintivament as necesidatz practicas d'a vida diaria, como las sentiba a comunidat romana a la qual perteneixeban. S'entregaban escrupulosament a os ritos y ofrendas que consideraban apropiaus. Asinas, Chan y Vesta guardaban a puerta y o fogar, os Lars protecheban o campo y a casa, Pales os pastos, Saturno a siembra, Ceres o creiximiento d'o grano, Pomona a fruita, y Consus y Ops a collita. Mesmo o machestuoso Chupiter, rei d'os dioses, yera honrau por l'aduya que as suyas plevias daban a las granchas. En o suyo mas amplio caracter yera considerau, a traviés d'o suyo arma de rayos, o director de l'actividat humana y, por o suyo amplio dominio, o protector d'os romans en as suyas expedicions melitars dillá d'as buegas d'o suyo propio país. Prominents en a epoca mas antiga estioron os dioses Marte y Quirín, que a ormino s'identificaban entre ells. Marte yera un dios d'a guerra a qui s'honraba en marzo y octubre. Os investigadors modernos creyen que Quirín estió o patrón d'a comunidat melitar en tiempos de paz.

A la cabeza d'o panteón primitivo se trobaba a triada Chupiter, Marte y Quirín (que os suyos tres sacerdotes, u flamines, teneban o mayor rango), y Chan y Vesta. Istes dioses antigos teneban poca individualidat, y as suyas historias personals no teneban matrimonios y chenealochías. A diferencia d'os dioses griegos, no se consideraba que funcionaban d'a mesma forma que os mortals, y por ixo no existe guaires relatos d'as suyas actividatz. Iste culto primitivo ye asociau con Numa Pompilio, o segundo rei de Roma, de qui se creyeba que tenió como consorte y consellera a la diosa romana d'as fuents Echeria, a qui a ormino s'identifica como una ninfa en as fuents literarias posteriors. Manimenos, s'adhibioron nuevos elementos en una epoca relativament temprana. A la casa reyal d'os Tarquinios s'atribuyó en as leyendas o establimiento d'a gran Triada Capitolina, Chupiter, Chan y Minerva, que asumió o puesto supremo en a relichión romana. Atras adicions estioron o culto a Diana en o Mont Aventino y a introducción d'os Libros Sibilinos, profecías d'a historia d'o mundo que, seguntes a leyenda, estioron compradas por Tarquinio a zaguers d'o sieglo IV a.C. a la Sibila de Cumas.

Dioses extranchers[editar | editar código]

A diosa Cibeles, d'orichen frichio.

L'absorción de deidatz locals vecinas ocurrió a mida que o estau romano conqueriba o territorio vecino. Os romans gosaban conceder a os dioses locals d'o territorio conqueriu as mesmas honors que a os dioses antigos que heban estau consideraus propios d'o estau romano. En muitos casos as recientment adquiridas deidatz yeran convidadas formalment a levar o suyo domicilio a nuevos santuarios en Roma. En 203 a. C., la figura de culto representativa de Cibeles estió retirada de Pesino (Frichia') y acullida cerimoniosament en Roma. Amás, o creiximiento d'a ciudat atrayó a extranchers, a os quals se les permitiba de continar con l'adoración a os suyos propios dioses. D'ista traza plegó Mitra a Roma y a suya popularidat en as lechions extendió o suyo culto dica tant luent como Bretanya. Amás de Cástor y Pólux, os asentamientos conquerius en Italia pareixen haber contribuiu a o panteón romano con Diana, Minerva, Hercules, Venus y atras deidatz de menor rango, qualcunas d'a quals yeran divinidatz italicas, procedendo belatras orichinalment d'a cultura griega de Magna Grecia. As deidatz romanas importants estioron finalment identificadas con os mas antropomorficos dioses y diosas griegos, y asumioron muitos d'os suyos atributos y mitos.

Os dotze dioses d'o Panteón Romano[editar | editar código]

Nombre Equivalent griego Función, caracteristicas Atributo
Chupiter Zeus Pai de dioses y d'hombres, sobirán d'as alturas, o que administra a Chusticia, lanza o rayo y amuntona as boiras. L'aliga, o rayo y o cetro.
Chuno Hera Reina d'os dioses, protectora d'o matrimonio y d'a familia. O pavo reyal y a corona.
Neptún Poseidón Dios d'a mar, d'os caballos y d'os tierratremos. O trident y o carro.
Minerva Atena Diosa d'a intelichencia y d'a guerra chusta, protectora d'as institucions politicas, d'as sciencias y d'as artes, patrona d'os artesans. O casco, o escudo, la lanza, a olivera y o bobón.
Marte Ares Dios d'a guerra destructiva y d'a luita. a espata, o escudo y o casco.
Venus Afrodita Diosa de l'amor y a belleza. a paloma, o espiello y a concha marina.
Apolo Apolo Dios d'a luz, d'a poesía, d'a musica, d'a profecía y d'a medicina. a lira, l'arco y a sayeta.
Diana Artemisa Diosa d'a virchinidat, de la caza y d'a luna. a luna, l'arco de plata, a sayeta y o carcaix.
Mercurio Hermes Dios d'o comercio, protector d'os camins y guía d'o viachero. O Petaso, o caduceu, as sandalias aladas y o bolso.
Baco Dionís Dios d'o vin y d'a danza, inspirador d'o delirio y l'extasi. O tirso.
Vulcán Hefesto Dios d'os volcans, d'os incendios y d'a ferrería. a enclusa y o martiello.
Plutón Hades Dios d'a muerte, sinyor de l'Inframundo. a corona d'ebano, o trono d'ebano y o carro tirau por quatro caballos negros.

Vinclos externos[editar | editar código]