Mariuena

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Representación de Mari

Mariuena ye o nombre que recibe en l'Alto Aragón a diosa Mari d'a mitolochía vasca. Ye a deidat prencipal d'o panteyón vasco estando un ser practicament omnipotent. Habita en totas as tucas d'as montanyas vascas, recibindo un nombre por cada montanya. O suyo marito ye Sugaar, y as suyas asistents son as bruixas (en vasco "sorginas").

En a tradición aragonesa a diosa ye buena, por ixo se diz Mariuena, mientres que en a tradición vasca ye mala, decindo-se Marigaizto[1] (en vasco "gaizto" significa "malo"). Ye posible que d'aquí derive a expresión "en tiempos de Mari Castaña", ye decir a Mari Maligna.

Etimolochía[editar | editar código]

Bi ha dos teorías ta a etimolochía de Mari. Una diz que ye una adaptación d'o nombre d'a semi-divinidat cristiana María, encara que aplicato a un personache esencialment diferent y más antigo. L'atra proposa que ha perdito a primera vocal, estando posiblement en orichen "Amari" ("Ama" mai + "ari"), ye decir l'oficio d'estar mai, u bien "Emari" ("Eman" dar, donar + "ari"): don, present. As dos proposas no s'excluyen necesariament.

Bibliografia[editar | editar código]

Commons-logo.svg
Se veigan as imáchens de Commons sobre Mari.
  • Breve inventario de seres mitológicos fantásticos y misteriosos de Aragón. Chema G. Lera. Prames. ISBN 978-84-8321-268-4

Referencias[editar | editar código]

  1. Asinas diz Ignacio Abella en La Sabiduría del Bosque que se conoixe en Oñati


 
Mitolochía aragonesa
Dioses Anayet · Arafita · Balaitús · Bebrix · Cherión · Culibillas · Gabardiella · Gabardón · Hercules · Gratal · Pirena
Chigants Aneto · Atland · Fotronero · Guara · Rondán · Silván
Sers Basaharau · Belaín · Chenios d'as nieus · Chuan Ralla · Diaple · Diaplerons · Moras · Encantaria · Ensundiero · Fada · Filadera · Folletz · Furtaperas · Lainas · Mamés · Mariuena · Martinico · Minairons · Home choto · Home granizo · Pastor de lupos · Peinadora · Sacamantecas · Unyazas
Bruixas y bruixons Amaría d'Arbués · Catalina Aznar · Cristineta d'Alcoleya · Debinaire · Gracia Bielsa · Gracia de Valle · Glaudonetas · Martina Gen · Maut · Pedro Arruebo · Tía Casca · Tía Galga · Tía Picolla · Urganda
Animals Babieca · Buco · Caballo · Can · Dragón · Gato · Lacuerco · Liebre · Lupo · Onso · Sirpient
Pantasmas Abad d'Alquezra · Almetas de Roldán · Berenguer de Bellvis · Celina · Cura de Benás · Doncella de Buera · Guzpatas · Pantasma d'Asba · Prior d'Urmella
Elementos Almetas · Aniello machico · Brinzoner · Cardincha · Durendart · Esconchurador · Espantabruixas · Religada
Leyendas Árbol de Sobrarbe · Trachinero d'Espés · Barón Artal de Mur · Barón d'Escrich · Barón d'Espés · Campana de Uesca · Campana de Viliella · Cuento d'os cheposos · Fustero de Bara · Cazataire maldito · Ferrero de Serradui · Fundación de Sant Chuan d'a Penya · Galino Galinás · Marieta · Santo Gredal · O toro y a estrela · La soterrada viva d'Alfambra · Viellas pervivients