Idioma sardo

De Biquipedia

(Reendrezato dende Luenga sarda)
Ir ta: nabego, busca
Sardo
 (Sardu)
Altras denominazions: {{{altrasdenominazions}}}
Parlato en: Zerdeña (Italia)
Territorios: Europa.
Parladors:
  • Luenga materna:
  • Altros:
1.350.000
  • -
  • -
Clasificazión: {{{clasificazión}}}
Filiazión: Indoeuropeya

 Italica
  Romanica
   Sardo

Estatus ofizial
Luenga ofizial en: Zerdeña
Regulato per: -
Codigos de a luenga
ISO 639-1 sc
ISO 639-2 srd
SIL srd
Se beiga tamién:
Filo indoeuropeu

O sardo (sardu) ye una luenga romanze ozidental charrata en Zerdeña (Italia) por 1.350.000 presonas. Comparte carauteristicas, sopre tot, con as luengas romanzes ibericas, antimás con o italián. Ye considerata una d'as luengas romanzes més arcaicas, porque ha conserbatas as bocals breus i y u latinas, as que en altras luengas romanzes se conbirtioron en e y o.

Contenius

[editar] Dialeutos

A luenga sarda se dibide en cuatro prenzipals bariedaz:

  • Arborés, en a parte centro-occidental y en a norte d'o Campidano
  • Campidanés, en a parte meridional d'o Campidano
  • Logudorés, charrato n'o zentro-norte d'a isla n'a rechión d'o Logudoro
  • Nugorés, en a parte zentro-oriental

[editar] As suyas carauteristicas més importans

  • Sistema bocalico de 5 bocals (como en castellán): a, e, i, o, u, reduziendo-se en posizión atona á tres (a, i, u) en a mayoria d'os dialeutos.
  • Conserbazión d'as bocals breus i y u latinas: DIGITUS > didu ('dedo').
  • Conserbazión en bellas parabras o sonido belar d'a C /k/ o G /g/ latinas: VOCEM > boghe.
  • Sonorizazión d'as consonans sordas interbocalicas (tamién as inizials en a fabla): VITA > bita /bída/ ('bida'), PAUCUS > pagu, IPSA CULTURA > sa curtura /sagurdúra/.
  • Betazismo: os sonitos /b/, /w/, /kw/, /gw/ inizials latinos pasoron á /b/: VERUS > beru, LINGUA > limba, QUATTUOR > batoro.
  • O grupo ll pasó a /dd/, un sonido espezial pronunziato con a punta d'a luenga en o punto més alto d'o paladar: FABULARI (> bulg. fallare) > faeddare
  • Os grupos inizials CL-, FL- y PL- latinos pasaron á cr-, fr-, pr-: CLAVE > crae, FLORE > frore, etc.
  • Conserbazión d'a t final d'os berbos (con bocal epentetica).
  • Adizión d'una bocal epentetica (amanata á la zaguera bocal d'a parabra) á la fin d'as parabras que rematan en consonant (ista bocal no aparexe en a escritura): est /ésti/ ('ye'), cantat /kántada/ ('canta'), sardos /sárduzu/, etc.
  • Bocal protetica an as palabras latinas que prenzipiaban con S+consonant: SCRIBERE > iscrìer.
  • L'articlo definito biene d'as formas d'o latín bulgar IPSO, IPSA, IPSOS, IPSAS > su, sa, sos, sas (en o dialeuto campidanés, o plural ye siempre is): su sardu, sos sardos (u is sardus), sa limba, sas limbas (u is limbas).

[editar] L'ortografia

  • O sardo no tien una ortografia unificata, por ixo una palabra puet tener barias formas escritas (por exemplo: bita, vita, bida, vida, pero a pronunziazión ye siempre a mesma: /bída/.)

[editar] Exemplo

D'a Declarazión Unibersal d'os Dreitos Umans:

Totu sos èsseres umanos naschint lìberos e eguales in dinnidade e in deretos. Issos tenent sa resone e sa cussèntzia e depent operare s'unu cun s'àteru cun ispìritu de fraternidade.

Pronunziazión:

/Tótu-zuz-éssiriz-umánuzu náskinti líberuz-e iguáliz-in dinnidadi e in derétuzu. Íssuzu téninti-za rezóni e-za-gusséntsia e débinti operári z'unu cun s'áteru cun ispíritu de fraternidádi/
Wikipedia
Ista luenga tien a suya mesma Wikipedia. Puez besitar-la y contrebuyir en Wikipedia en Idioma sardo.


Luengas romanzes
Aragonés | Arrumán | Arpitán | Asturlionés | Benezián | Balón | Borgoñón | Catalán |
Corso incluyendo lo gallurés | Campañés | Chodigoespañol | Dalmata | Dgèrnésiais | Español | Franc-Comtois |
Franzés | Friulán | Gallego | Galó | Istriota | Istrorrumán | Italián | Jèrriais | Ladín | Ligur | Lombardo |
Lorrain | Meglenorrumán | Napolitán | Normando | Oczitán incluyendo l'aranés | Picardo | Piemontés |
Petabín-Santonchés | Portugués | Rumanch | Rumán | Sasarés | Sardo | Sezilián |