Irlanda d'o Norte

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Northern Ireland
Tuaisceart Éireann
Norlin Airlann
Bandera de Irlanda d'o Norte Escudo de Irlanda d'o Norte
(En detalle) (En detalle)
Lema nacional:
Himno nacional:
Situación de Irlanda d'o Norte
Capital
 • Población
Béal Feirste
448.624
Mayor ciudat
Idiomas oficials Anglés, irlandés y scots
Forma de gubierno Monarquía constitucional
Isabel II
Peter Robinson
Gordon Brown
Establimiento 3 de mayo de 1921
Superficie
 • Total
Posición º
13.843 km²
Población
 • Total
 • Densidat
 • Densidat
Posición º
1.775.000
122 ab./km²
122 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2002)
 • PIB per capita
Posición º
$33,2 billons
$19.603
Moneda Libra esterlina (£, GBP)
Chentilicio Norirlandés/a
Zona horaria
 • en Verano
UTC
UTC+1
Dominio d'Internet .uk
Codigo telefonico ++44
Prefixo radiofonico
Codigo ISO
Miembro de: Reino Unito

Irlanda d'o Norte (en anglés Northern Ireland, en irlandés Tuaisceart Éireann, en scots Norlin Airlann) ye una rechión administrativa d'o Reino Unito, que se troba a o nordeste d'a isla d'Irlanda.

No tien bandera oficial dende marzo de 1972, quan se suspendió l'autonomía d'Irlanda d'o Norte dimpués d'os feitos d'o Domingo Sangriento.

Historia

Irlanda d'o Norte corresponde a los condatos de Antrim, Down, Armagh, Londonderry que a principios d'o sieglo XX yeran de mayoría protestant y a los condatos de Fermanagh y Tyrone, de mayoría irlandesa catolica. Estos seis condatos mas Donegal, Monaghan y Cavan feban parti de l'Ulster, uno d'os reinos tradicionals d'Irlanda.

En zaguerías de 1920 o parlamento britanico vota una lei que divide a isla en dos partz, cadaguna autonoma y con estructura confederal. Pa asegurar a supremacía d'os protestants a delimitación d'Irlanda d'o Norte de 1920 no incluye os tres condatos de l'Ulster mes catolicos. Manimenos os grans terratenients consiguen que os condatos de Fermanagh y Tyrone de mayoría catolica queden en Irlanda d'o Norte chunto con os quatre de mayoría protestant de Antrim, Down, Armagh y Londonderry pa dar-lis una viabilidat economica.

As eleccions dan una mayoría a los unionistas en o norte y a lo Sinn Fein en o sud. O Sinn Fein negoció con o gobierno de Londres y en zaguerías de 1921 se concede una quasi independencia a un Irish Free State u "Estato Libre d'Irlanda" formau por 26 condatos de mayoría catolica, acceptando que os condatos protestants d'Irlanda d'o Norte sigan unius a lo Reino Unito.

A entidat d'Irlanda d'o Norte se creyo dimpués d'a partición d'a isla en 1921 con un parlamento y un gobierno que permite a los protestants chestionar os suyos afers como lis convenise. O gobierno de Londres permitió que los protestants locals discrimisasen economica y socialment a los catolicos, [1] mes d'un tercio d'a población. Os miembros d'a Orden d'Orange dominan a politica y fomentan a discriminación d'os irlandeses catolicos en emplego y acceso a la vivienda. A división en districtos electorals yera feitos pa favorir os resultaus d'os protestants.

Dende a decada 1940 a industria entró en decadencia, aumentó o desemplego y o malestar entre os catolicos irlandeses, que levaban decadas de discriminación. Os territorios a l'ueste d'o río Bann seguiban rurals y subdesembolicaus, os territorios a l'este d'o río Bann de mayoría protestant teneban concentrada a industria y desembolique urbán. En os guettos obreros as condicions de desemplego y delinquencia yeran endemicas. En l'anyo 1969 o parlamento refusó as demandas d'equaldat de dreitos d'os irlandeses catolicos, esclatoron disturbios en Belfast. Collas organizadas de protestants atacoron un vico catolico, o que obligó en l'anyo 1972 que intervenise o Exercito Britanico, suspender o parlamento y establir un gubierno directo. En a decada de 1972 o IRA respondió a los intentos de restaurar l'orden y a la violencia protestant. L'ala provisional d'o IRA dita Provos s'organizó pa defender os vicos catolicos y facioron ataques terroristas en os nuclios d'os territorios protestants. A guerra d'os catolicos d'Irlanda d'o Norte contra os protestants y o Exercito Britanico continó por decadas.

Os recients alcuerdos de paz han feito renaixer a esperanza, sobretot dende a inauguración en 1998 de l'Asambleya d'Irlanda d'o Norte y os alcuerdos de paz con l'IRA.

Referencias

  1. Amiram Gonen. Diccionario de los pueblos del mundo Editorial Anaya. pp418

Bibliografía

Veyer tamién


 
Os países d'o Reino Unito
Bandera d'o Reino Unito
Bandera d'Anglaterra Anglaterra | Bandera d'Escozia Escocia | Bandera d'Irlanda d'o Norte Irlanda d'o Norte | Bandera de Galas Galas