Franzia
De Biquipedia
| République Française | |||||
|
|||||
| Lema nazional: Liberté, Égalité, Fraternité (Franzés: «Libertat, Igualdat, Fraternidat») |
|||||
| Inno nazional: La Marseillaise | |||||
 |
|||||
| Capital • Poblazión • Cordenadas |
París 2.166.200 52°31′ N 13°24′ E |
||||
| Mayor ziudat | París | ||||
| Idiomas ofizials | Franzés1 | ||||
| Forma de gubierno | Republica semipresidenzialista Nicolas Sarkozy François Fillon |
||||
| Fiesta nazional |
14 de chulio Presa d'a Bastilla |
||||
| Superfizie • Total • % augua |
Posizión 47º 674.843 2 km² 0,26% 3 |
||||
| Poblazión • Total • Densidat |
Posizión 20º 62.350.500 2 110 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2003) • PIB per capita |
Posizión 5º 1,186 billons de € 19.714€ |
||||
| Moneda | Euro (€ EUR)4 | ||||
| Chentilizio | franzés, franzesa | ||||
| Zona oraria • en berano |
CET (UTC+1)5 CET (UTC+2)5 |
||||
| Dominio d'Internet | .fr | ||||
| Codigo telefonico | +33 |
||||
| Prefixo radiofonico | FAA-FZZ, HWA-HYZ, THA-THZ, TKA-TKZ, TMA-TMZ, TOA-TQZ, TVA-TXZ |
||||
| Codigo ISO | 250 / FRA / FR | ||||
| Miembro de: UE, ONU, OTAN | |||||
| 1 Se charran barias luengas rechionals. 2 Territorio total d'a Republica Franzesa, encluyendo los departamentos e territorios d'ultramar, pero escluyendo lo territorio franzés de Tierra Adelia en l'Antartida á on a soberanía ye en suspenso debito á lo Tratato Antartico de 1959. 3 Datos d'o Rechistro Catastral franzés, que escluye ibóns, basals e cheleras mayors a 1 km² asinas como los estuarios d'os ríos. 4 Toda la Republica Franzesa menos os territorios d'ultramar en l'Ozián Pazifico, á on s'emplega o franco CFP 5Franzia metropolitana (Europa). |
|||||
Franzia u Franza ( u /fɹɑns/, fʁɑ̃s), ofizialment a Republica Franzesa (en franzés République française, ʁepyblik fʁɑ̃sɛz) ye un estato constituyito por una metropolis e por territorios d'Ultramar. Franzia ye o estato más gran d'a Unión Europeya; ye situato en a Europa ozidental e muga á l'ueste con l'Ozián Atlantico; á lo norte con a canal d'a Manga, o paso de Calais –que a desepara d'o Reino Unito– e a mar d'o Norte; á l'este con Belchica, Lucsemburgo, Alemaña, Suiza e Italia; e á lo sur con Andorra, España, Monaco e a mar Mediterrania. A Franzia metropolitana ye formata, á más, por a isla de Corzega, en a Mediterrania, situata á lo norte d'a isla italiana de Zerdeña. Tamién encluye islas e territoris d'ultramar, repartitos arrredol d'o mundo.
A suya poblazión ye de 62.350.500 d'abitants, en una superfizie de 674.843 km² e una densidat de poblazión de 110 ab/km². Politicament, o país ye una republica presidenzalista con capital en a ziudat de París. L'autual president ye Nicolas Sarkozy e o primer menistro ye François Fillon. O país zelebra a suya Fiesta nazional o día 14 de chulio, anibersario d'a priesa d'a Bastilla en 1789, mientras a Reboluzión franzesa.
Franzia, entre toz os Estatos europeus, ye o más antigo en a suya constituzión como tal, orichinalment un dominio reyal zentrato en a Isla de Franzia, capita d'a que yera París. Autualment, Franzia ye miembro d'o Consello d'Europa; ye un d'os países fundadors d'a Unión Europeya, d'a eurozona e d'o espazio Schengen. Ye un d'os zinco miembros permanents d'o Consello de Seguridat d'as Nazions Unitas. Forma parti tamién d'a Unión latina, d'a Organizazión ta la Coperazión e o Desembolique Economico (OCDE), d'a Francofonía e d'o Grupo d'os güeito (G8). Militarment, Franzia ye miembro d'a Organizazión d'o Tratato de l'Atlantico Norte (OTAN) -se'n eba retirato en 1966 e tornó parzialment en 2002. A suya moneda ye o euro, que sustituyó á l'antigo franco franzés.
O idioma franzés ye o unico idioma ofizial d'o país, encara que se i charran luengas propias en muitas rechions. Asinas, en l'antiga Oczitania, que güé fa parte en a suya mayor parte de Franzia, se i charra l'idioma oczitán, e tamién se i charran o basco (en Iparralde, o País Basco franzés), o bretón (en Bretaña), l'alemán (en Alsazia), l'idioma francoprobenzal (en Arpitania) e l'idioma corso (en Corzega), á más d'una minoría de luenga italiana en Niza.
Contenius |
[editar] Etimolochía
A palabra Franzia tiene o suyo orichen en o latín, estando Francia en ixa luenga a palabra que s'emplegaba ta nombrar o territori ocupato por una d'as tribus chermanicas, os francos, que ocuporon a marguin oriental d'o río Rin mientras o Imperio Román, sirbiendo á sobent como merzenarios con o Exerzito román antis de trescruzar o río y asentar-se en a suya marguin ozidental como uno d'os pueblos federatos d'o Imperio. Os francos yeran en reyalidat una confederazión de pueblos esferents, unitos cuentra os suyos enemigos comuns, os alamans, e bi ha barias teorías sobre l'orichen d'o suyo nombre.
Ta beluns, o suyo nombre deriba d'a palabra d'o protochermanico frankon, que sennifica lanza u chabalina. Ta d'atros, o suyo orichen ye frank como libre, con o mesmo sentito que tién güé a palabra franco en aragonés, en estar os francos uno d'os pueblos libres federatos con os romans. Ye berdat que os francos teneban contautos con os romans ya en os sieglos III-IV, encara que cal dezir que ixos contautos estioron á sobent nomás as primeras imbasions chemanicas. Antiparte, ye fázil que o sentito de franco como libre tenga o suyo orichen en a Edat Meya, en estar os francos meyebals (abitants d'o Reino Franco, o primer nombre de l'autual Franzia, encluyendo os oczitans) a mayor parte d'os nuebos abitadors en as repoblazions de territorios conquiestos en o prozeso d'a Reconquiesta, abitadors que teneban as suyas franquizias y libertats.
Mientras a dinastía carolinchia, en os sieglos VIII-XI, o territorio ocupato por os francos yera clamato Franchonolant (Frenkenland), mientras que o territorio abitato por os galorromans yera clamato Uualholant (Welschland, con a mesma radiz que Gales en as luengas chermanicas).
Dende 1204, aparixe o nombre de Francia ta referir-se á l'autual Franzia, desinnando o territorio sobre o cual exerziba a suya soberanía o rei de Franzia.
[editar] Organizazión politico-almeinistratiba
- Articlo prenzipal: Organizazión politico-almenistratiba de Franzia
As prenzipals dibisions almenistratibas franzesas son as rechions, un total de 26 (d'as cualas 22 son metropolitanas que pertocan á la Franzia continental). O siguient tipo de dibisión almenistratiba ye o departamento, un total de 100 (d'os cualos 4 son d'ultramar). A siguient dibisión almenistratiba ye o destrito (u arrondissement en franzés), bi'n esisten 342. Os destritos se sozdibiden en 4.035 cantons por motibos almenistratibos e eletorals. Á la fin, tamién os destritos se dibiden en 36.682 monezipios u comunas.
As rechions, os departamentos e os monezipios son conoxitos como "coleutibidaz territorials" (collectivités territoriales), lo que quiere dezir que os residents pueden esleyir os miembros d'una asambleya local e un chefe executibo, mientres que os destritos e os cantons son nomás dibisions almenistratibas e/u eletorals sin d'autonomía. Dica l'año 1940 os destritos tamién yeran coleutibidaz territorials con una asambleya local (o consello de destrito), pero fuoron eliminatas mientres d'o rechimen de Vichy, e abolitas en a Cuatrena Republica en 1946.
Tres comunas u monezipios importants –París, León del Roine e Marsiella– se dibiden en arrondissements u destritos monezipals ta la suya almenistrazión territorial, que á más tienen bel grado d'autonomía finanziera e almenistratiba. O departamento de París nomás ye formato por una sola comuna u monezipio, e as cuatre rechions d'ultramar –Guadaloupe, Martinica, Guayana Franzesa e a Isla d'a Reunión– son constituyitas nomás por un departamento. A rechión de Corzega, que ye formata por dos departamentos, tien un estatuto espezial de coleutibidat territorial una mica diferent d'as atras rechions metropolitanas (en ye considerata una, encara que no ye una rechión continental). Totas as rechions, continentals u d'ultramar, son partis integrants d'a Unión Europeya.
Dende a promulgazión d'as lais Defferre de 1982 e 1983, e as lais Raffarin de 2003 e 2004, Franzia s'ha constituyito como un estato deszentralizato. A reforma constituzional de febrero de 2003 diz que a organizazión d'a Republica ye deszentralizata.
| Ziudaz de más de 200.000 | Mayors arias metropolitanas |
|---|---|
| París, 2.147.857 | París, 11.174.743 |
| Marsella, 807.071 | León del Roine, 1.648.216 |
| León del Roine, 453.187 | Marsella, 1.516.340 |
| Tolosa, 398.423 | Lille, 1.182.026 |
| Niza, 345.892 | Bordeus, 979.262 |
| Nantes, 277.728 | Tolosa, 819.507 |
| Estrasburgo, 267.051 | Nantes, 715.358 |
| Montpeller, 229.055 | Grenoble, 696.326 |
| Bordeus, 218.948 | Rouen, 608.671 |
| Rennes, 212.494 | Montpeller, 591.646 |
[editar] Se beiga tamién
[editar] Cheografía
- Articlo prenzipal: Cheografía de Franzia
Franzia poseye una ampla bariedat de paisaches dende as planas costeras en o norte e l'ueste d'o país, á las cadenas montañosas en o sur (os Perineus) e o sureste (os Alpes), d'os cualos istos zaguers contienen á lo punto más alto de tota Europa, o Mont Blanc á 4808 metros d'altaria.
Mientres que o territorio prenzipal de Franzia (a metropoli) se troba en Europa ozidental, o estato franzés tamién lo constituyen territorios de:
- America d'o Norte: a coleutibidat territorial de Saint-Pierre et Miquelon
- O Caribe: os departamentos de Guadeloupe e a Martinica e as coleutibidaz territorials de Saint-Barthélemy e Saint-Martin.
- America d'o Sur: o departamento d'a Guayana Franzesa
- L'ozián Indico ozidental: o departamento d'a Reunión e a coleutibidat departamental de Mayotte
- L'ozián Pazifico: a coleutibidat territorial de Wallis e Futuna, o país d'ultramar d'a Polinesia Franzesa e a coleutibidat sui generis de Nueba Caledonia
- L'Antartida (encara que as reclamazions sobre territorio antartico no son reconoxitas por muitos países) e l'ozián Indic meridional: as Tierras Australs e Antarticas Franzesas (TAAF)
[editar] Idrografía
Os ríos más importans de Franzia son, en a bersant atlantica: Garona, Loira e Sena. En a bersant mediterrania o Roine, con o suyo afluyent o Saona. Tamién tien parti d'as compleganzas d'os ríos Rin, Mosela e Escalda.
[editar] Enrastres esternos
| Estatos d'Europa |
| Albania | Alemaña | Andorra | Armenia | Austria | Azerbaichán | Belarrusia | Belchica | Bosnia e Erzegobina | Bulgaria | Cazaquistán | Croazia | Cheorchia | Chipre | Chequia | Dinamarca | Eslobaquia | Eslobenia | España | Estonia | Finlandia | Franzia | Grezia | Islandia | Irlanda | Italia | Kosovo | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Lusemburgo | Mazedonia | Malta | Moldabia | Mónegue | Montenegro | Noruega | Ongría | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia | San Marino | Serbia | Suezia | Suiza | Turquía | Ucraína | Ziudat d'o Baticano |
