España
De Biquipedia
|
|||||
| Lema nazional: Plus Ultra (latín; «Más allá») | |||||
| Inno nazional: Marcha Real | |||||
| Capital • Poblazión • Cordenadas |
Madrid 3.162.304 (Cordenadas esconoxidas) |
||||
| Mayor ziudat | Madrid | ||||
| Idiomas ofizials | Español1 | ||||
| Forma de gubierno | Monarquía Chuan Carlos I José Luis Rodríguez Zapatero |
||||
| Unificazión Dinastica - Estatal - Instituzional |
1516 (Carlos I) 1716 (Decretos de Nueba Planta) 1812 (Constituzión de Cadiz) |
||||
| Superfizie • Total • % augua |
Posizión 50º 504.782 km² 1,04% |
||||
| Poblazión • Total (2007) • Densidat |
Posizión 27º 45.116.894 88,3 ab./km² |
||||
| PIB (PPA) • Total (2007) • PIB per capita |
Posizión 8º 1.414.646 31.471 |
||||
| Moneda | Euro (€, EUR) | ||||
| Chentilizio | español/a | ||||
| Zona oraria • en estiu |
CET (UTC+1)2 CEST (UTC+2)2 |
||||
| Dominio d'Internet | .es | ||||
| Codigo telefonico | +34 |
||||
| Prefixo radiofonico | |||||
| Codigo ISO | |||||
| Miembro de: UE, ONU, OTAN, OCDE, OSCE | |||||
| 1 Son coofizials o catalán/balenziano en Cataluña, País Balenzián e Islas Balears; l'aranés en Cataluña; o gallego en Galizia ; e o euskera en o País Basco e Nabarra. 2 Eszeuto en Canarias, á on ye una ora menos: UTC+0 en ibierno e UTC+1 en estiu. |
|||||
O Reino d'España ye un estato miembro d'a Unión Europeya (UE) situato en o sudueste d'Europa, á on que ocupa 6 setenas partis d'a Peninsula Iberica. Tamién poseye partis d'o suyo territorio en o Mar Mediterranio (as islas Balears), en l'Ozián Atlantico (as islas Canarias), asinas como dos enclaus en o norte d'o continent africán (as ziudaz autonomas de Zeuta e Melilla e o enclau de Llívia en os Perineus Franzeses.
En o suyo territorio peninsular tien mugas terrestres con Franzia, á on se troba o enclau de Llívia e o Prenzipato d'Andorra en o norte, con Portugal en l'ueste, asinas como con a colonia britanica de Chibraltar en o sur. En os suyos territorios africans, muga por tierra e mar con Marruecos.
Antimás, tien atra serie de destritos e posesions menors no continentals como as islas Chafarinas, o Peñón de Bélez d'a Gomera e as islas d'o Peñón d'Alhucemas, toz fren á la costa de Marruecos; asinas mesmo, reclama a soberanía d'o islot Prexil, autualment letigato con Marruecos, sin estar posesión ofizial de denguno d'os dos. A isla d'Alborán, as islas Columbretes e una serie d'islas e isloz debant d'a as suyas costas completan os suyos territorios.
Se mantién tamién o pleito por a soberanía d'o peñón de Chibraltar con o Reino Unito, de bez que Portugal no reconoxe a soberanía española sobre a redolada pazense d'Olibenza.
Contenius |
[editar] Etimolochía
O nombre d'España deriba d'Hispania, nombre latín con que os romans desinnaban cheograficament á lo conchunto d'a Peninsula Iberica. Hispania ye á la bez una adautazión d'o nombre en grieco emplegato por Artemidoro d'Efeso (sieglo I adC), autor d'o más antigo mapa d'oczident en que se describe a Hispania romana [1].
[editar] Istoria
[editar] Gubierno y politica
[editar] Gubierno
España ye establita como una monarquía parlamentaria dende a fundazión d'a suya Constituzión en 1978. As ditas Altas Instituzions d'o Estato son:
- A Casa Reyal
- As Cortes Chenerals
- O Consello Cheneral d'o Poder Chudizial
- O Trebunal Constituzional
A suya funzión ye articular os poders d'o Estato (executibo, lechislatibo e chudizial) e equilibrar-ne as relazions de poder.
[editar] Politica
Os partitos politicos e cualizions que autualment tienen representazión en o Congreso u o Senato son, por orden alfabetico:
|
|
Os partitos politicos e cualizions presents nomás en conzellos u parlamentos autonomicos en l'autualidat, á más d'os debanditos, son:
|
|
[editar] Comunidaz autonomas e probinzias
|
|
||
| Abitans (2000) |
Abitans (2005) |
|
|---|---|---|
| Andaluzía | 7.340.052 | 7.829.202 |
| Aragón | 1.189.909 | 1.266.972 |
| Prenzipato d'Asturias | 1.076.567 | 1.074.504 |
| Islas Balears | 845.630 | 980.472 |
| Canarias | 1.716.276 | 1.962.193 |
| Cantabria | 531.159 | 561.638 |
| Castiella-La Mancha | 1.734.261 | 1.888.527 |
| Castiella e Lión | 2.479.118 | 2.501.534 |
| Cataluña | 6.261.999 | 6.984.196 |
| Estremadura | 1.069.420 | 1.080.823 |
| Galizia | 2.731.900 | 2.760.179 |
| Comunidá de Madrid | 5.205.408 | 5.921.066 |
| Rechión de Murzia | 1.149.329 | 1.334.431 |
| Comunidá Foral de Nabarra | 543.757 | 592.482 |
| País Balenzián | 4.120.729 | 4.672.657 |
| País Basco | 2.098.596 | 2.123.791 |
| A Rioxa | 264.178 | 300.685 |
|
|
||
| Zeuta | 75.241 | 74.771 |
| Melilla | 66.263 | 65.252 |
O estato, seguntes a Constituzión bichent en l'autualidá, ye una nazión, formada debez por nacionalidaz e rechions. Os orichens d'o estato español pueden trobar-se en a unión matrimonial d'os reinos meyebals de Castiella e Aragón —formatos debez por a unión d'atros reinos anteriors— á finals d'o sieglo XV en tiempos d'o reinato d'os Reis Catolicos, cuan se produze a unificazión politica, que remata con a unión d'o Reino de Nabarra, o Reino de Granada e atros territorios. Un prenzipio d'unificazión instituzional posterior ocurre en o reinato de Zelipe V, que creya una forma d'estato zentralizata que se mantién dica la bichent Constituzión .
O estato se dibide en 17 Comunidaz Autonomas e 2 Ziudaz Autonomas que ye una organizazión analoga a la d'os estatos federals. Poseyen un amplo ran d'autonomía, poders lechislatibos, de presupuesto, almenistratibos e executibos en as competenzias esclusibas que o estato zentral guaranzia a cada comunidat á trabiés d'un Estatuto d'autonomía.
Cada comunidat autonoma se dibide en una u barias probinzias, fendo un total de 52.
[editar] Cheografía
Situata en Europa Ozidental, ocupa la mayor parti d'a Peninsula Iberica e, difuera d'era, dos archipielagos (o d'as Islas Canarias en l'Ozián Atlantico e o d'as Islas Balears en o Mar Mediterranio) e dos ziudaz, Zeuta e Melilla, en o norte d'Africa.
En amplaria territorial ye o terzer país d'Europa (escluyita Rusia), por dezaga d'Ucraína e Franzia, e o segundo mayor d'a Unión Europeya.
As mugas fesicas d'España son, prenzipalment, as d'a Peninsula Iberica, aintro d'a que muga con Portugal. Iste estato e l'Ozián Atlantico á l'ueste, o Mar Mediterranio á l'este, o estreito de Chibraltar á lo sur e os Perineus, chunto con o Golfo de Bizcaya e o Mar Cantabrico á lo norte .
Os prenzipals sistemas monterizos son: Perineus, Sistema Iberico, Carpetana, Oretana e Cordeleras Beticas (Sozbetica e Penibetica).
[editar] Economía
Con un PIB de 798.672 millons d'euros (2004) e una renta per capita de 22.690 dolars EEUU (2004), España ye una d'as grans economías europeyas e a güeitena mundial. L'asperanza de bida d'a suya poblazión ye entre as 3 más puyadas d'o mundo e a mortalidat infantil entre as más baxas.
[editar] Demografía
España contaba con 40.499.791 abitans a l'1 de chinero de 2000, 45.116.894 abitans a l'1 de chinero de 2007. En 2003 acullió lo 50% d'a inmigrazión estracomunitaria enta la UE, sobre tot de ziudadans en situazión ilegal magrebíes, subsajarianos e latinoamericáns. A soziedat española concara en l'inte os desafíos cheneratos por as dificultaz d'asimilazión e integrazión d'ixos treballadors.
[editar] Arias metropolitanas
As arias metropolitanas que teneban más de 300.000 abitans en 2003 son as siguients:
|
|
[editar] Cultura
| Calendata | Nome | Notas |
|---|---|---|
| 1 de chinero | Año Nuebo | |
| 6 de chinero | Epifanía | Reis Magos |
| 19 de marzo | San Chusé | |
| Marzo u abril | Semana Santa | |
| 1 de mayo | Diya d'o Treballo | |
| 25 de chulio | San Chaime | |
| 15 d'agosto | Asunzión | |
| 12 d'otubre | Fiesta Nazional Española | Birchen d'o Pilar |
| 1 de nobiembre | Diya de Toz os Santos | |
| 6 d'abiento | Diya d'a Constituzión | Calendata aprebazión d'a Constituzión de 1978 |
| 8 d'abiento | Inmaculada Conzezión | |
| 25 d'abiento | Diya de Nabidat | Naxenzia de Chesús |
[editar] Fiestas nazionals
Antimás d'as festibidaz nazionals, cada Comunidat Autonoma tien dos dias festibos, e cada monezipio, atros dos más, estando en total as fiestas ofiziales en España, 15.
[editar] Arte
- Arquiteutura de España
- Escultura en España
- Comic en España
- Literatura de España
- Mosica folclorica d'España
- Pintura d'España
[editar] Esportes
[editar] Beyer tamién
- Etnografía d'España
- Idiomas d'España
- Relichión en España
- Seguranza sozial en España
- Portes en España
- Torismo en España
[editar] Referenzias
[editar] Enrastres esternos
- Estadisticas d'España en o CIA World Factbook
- Zeñe de libertá de prensa - 29º sobre 139 países
| Estatos d'Europa |
| Albania | Alemaña | Andorra | Armenia | Austria | Azerbaichán | Belarrusia | Belchica | Bosnia e Erzegobina | Bulgaria | Croazia | Cheorchia | Chipre | Chequia | Dinamarca | Eslobaquia | Eslobenia | España | Estonia | Finlandia | Franzia | Grezia | Islandia | Irlanda | Italia | Kasajstán | Kosovo | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Lusemburgo | Mazedonia | Malta | Moldabia | Mónegue | Montenegro | Noruega | Ongría | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia | San Marino | Serbia | Suezia | Suiza | Turquía | Ucraína | Ziudat d'o Baticano |

