Esquilla

De Biquipedia
(Reendrezato dende Esquiella)
Ir ta: navego, busca
Una esquilla ta uella.
Ta l'instrumento musical de percusión d'una sola nota, se veiga cencerro.

As esquillas son una familia d'instrumentos sonoros emplegatos en ganadería ta identificar as bestias d'una u altra casa, u de vez, fer posible la distinción d'ixas seguntes caracteristicas peculiars tals como que sigan l'animal dominant d'o remate (important entre as uellas y vacas, perque gosa estar una fembra a qual guía lo grupo y cal identificar-la perque la s'ha de conducir.), masclo reproductor (trucos) u fembra paridera (esquilletas). Tamién se diz que per a suya sonoridat yeran d'utilidat ta espantar as salvachinas como os lupos u os onsos d'abantis no ataquesen o bestiar.

A esquilla per si consiste d'una campana de fierro u bronze que gosa tener un batallo penchato en o interior, feto de fusta, metal u ruello que pendula mientres l'animal chenta, producindo per a suya colisión con o metal que l'environa ixe son caracteristico, d'una sola nota, que el fa d'identificar.

De trazas chenerals, as esquillas s'afixan en o cuello d'os animals con a canaula, que ye una listona de fusta la qual s'ha feto enrollar sobre sí mesma, en haber-la tenito bells días dintro de l'augua ta que cullese flexibilidat, y que puet enchascar-se per os suyos cabos en ista posición, mantenendo asinas a forma arredol d'o cuello d'a bestia y fendo balanciar a esquilla. Tradicionalment, istas piezas de fusta yeran treballatas per os amos u las mullers d'a casa, ornamentando-las con agravaturas de motivos diversos os quals heban a saber-las vegadas significatos místicos de protección d'o bestiar u d'a casa d'on ixe yera (per eixemplo, en Sobrarbe i resultan sobenteras as quatrefuellas -quatrifolios-, que estioron o simbolo antiguo d'a protección y d'a buena suert t'as casas) u simplement trapaciadors ta os animals favoritos de l'amo.

A familia d'as esquillas, d'a ezquierda enta la dreita: Truco, esquilla y esquilleta.

Altras vegadas, yera la propia esquilla la qual teneba ornamentacions agravadas (trucadas en o metal) que serviban ta indicar explicitament a casa d'a qual yera propio l'animal. Ixa traza d'indicacions no yera guaire freqüent en as esquillas més chicolonas perque ixas s'emplegaban con animals no prou valiosos. Alavez, a mayoría d'ixas sinyals son feitas en trucos perque éstes gosaban emplegar-se con os sementals u rainas (fembras líder) a fin d'evitar descusions sobre qui yera l'amo d'ixas bestias que yeran as més carineras d'o remato. As sinyals gosaban estar coneixitas per totz os vecins d'o lugar y a sobén heban estau as mesmas per diversas cheneracions d'a mesma casa, ta que no fuese pas fácil de trafucar-se u de trafucar dengún.