Esconchurador

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
l'Esconchurador de Sant Vicient d'a Buerda, que se'n conservan os ditos d'a cerimonia d'esconchura.

Un esconchurador u esconchuradero ye una edificación relichiosa tipicament medieval exclusiva de l'Alto Aragón y qualques valles de Catalunya y lo Pireneu francés.

Os esconchuradors cumpliban funcions a meyo camín d'entre a relichión cristiana y l'antigo paganismo, relacionando-se dende tiempos antigos con a contraversión de mals datos, y a prevención de pestes, tronadas y altras catastrofes naturals que podesen exberlar as antigas formas de vida. L'emplego més habitual d'estas edificacions, sin de garra duda, heba d'estar a prevención de desastres meteorolochicos que d'altra maniera podeban malmeter a cullita de l'anyada. Asinas, mos ne son arribatos dica hue bells metodos antigos, per vía d'a transmisión oral d'a memoria d'aquelas tradicions, d'os ritos que se i feban.

Per eixemplo, en o de Sant Vicient d'a Buerda se diz que i trucaban as campanas d'a ilesia a escape quan se veyeba venir boiras de tronada per alto d'a Sierra de Sant Bisorio, y dimpués o mosén d'o lugar s'aprestaba a decir as parolas d'a esconchura, a cerimonia que heba de contradecir os designios d'as bruixas d'os puertos fendo que a tronada pasás per o lugar sin causar garra desastre.

Os ditos d'a esconchura soleban estar simples, de só que bells versos puet estar que encara inventatos per qualsiquier mosén anterior, anque ixo no se ye sabido. Per eixemplo, adintro de l'esconchurador de Sant Vicient se diz que se i deciban as siguients parolas:

Boiretas de Sant Vicient

Boiretas ta Sant Lorient
¡No apedreguetz quan t'o lugar sigatz!

¡No mos caigatz y marchatz t'Araguás!

Mientres se deciban ixes versos, o mosén expardiba augua bendita per o suelo de l'edificio y también n'arrullaba enta alto a l'aire, y d'ixa manera se suposa que as nubladas quedaban advertitas.

Altros esconchuradors de Sobrarbe son lo un de Guaso, que comparte as formas arquitectonicas chenerals con Sant Vicient y Mediano (que només amaneix per dencima l'augua quan l'augua de l'entivo baixa); planta quadrada con o tellau de quatro versants, que s'orientan ta os quatro puntos cardinals con una arcada obierta en o lateral. También cal parar atención ta lo d'Asín de Broto perque no ye quadrau si que tiene planta rectangular fendo de barana d'o recinto d'a ilesia con o suyo cuerpo.

l'Esconchurador de Guaso.

Pareix que en o sieglo XVI existiba a practica d'esconchurar as tronatas en a Comunidat de Daroca y en lo Mas de las Matas y en deciban escantar los nublos. Os clerigos que escantaban los nublos yeran conoixitos como nubleros y podeban fer-lo dende os campanals.

Vinclos externos[editar | editar código]


 
Mitolochía aragonesa
Dioses Anayet · Arafita · Balaitús · Bebrix · Cherión · Culibillas · Gabardiella · Gabardón · Hercules · Gratal · Pirena
Chigants Aneto · Atland · Fotronero · Guara · Rondán · Silván
Sers Basaharau · Belaín · Chenios d'as nieus · Chuan Ralla · Diaple · Diaplerons · Moras · Encantaria · Ensundiero · Fada · Filadera · Folletz · Furtaperas · Lainas · Mamés · Mariuena · Martinico · Minairons · Home choto · Home granizo · Pastor de lupos · Peinadora · Sacamantecas · Unyazas
Bruixas y bruixons Amaría d'Arbués · Catalina Aznar · Cristineta d'Alcoleya · Debinaire · Gracia Bielsa · Gracia de Valle · Glaudonetas · Martina Gen · Maut · Pedro Arruebo · Tía Casca · Tía Galga · Tía Picolla · Urganda
Animals Babieca · Buco · Caballo · Can · Dragón · Gato · Lacuerco · Liebre · Lupo · Onso · Sirpient
Pantasmas Abad d'Alquezra · Almetas de Roldán · Berenguer de Bellvis · Celina · Cura de Benás · Doncella de Buera · Guzpatas · Pantasma d'Asba · Prior d'Urmella
Elementos Almetas · Aniello machico · Brinzoner · Cardincha · Durendart · Esconchurador · Espantabruixas · Religada
Leyendas Árbol de Sobrarbe · Trachinero d'Espés · Barón Artal de Mur · Barón d'Escrich · Barón d'Espés · Campana de Uesca · Campana de Viliella · Cuento d'os cheposos · Fustero de Bara · Cazataire maldito · Ferrero de Serradui · Fundación de Sant Chuan d'a Penya · Galino Galinás · Marieta · Santo Gredal · O toro y a estrela · La soterrada viva d'Alfambra · Viellas pervivients