Enzebra
De Biquipedia
 |
Iste articlo tien una bersión escrita con una grafía alternatiba esperimental propuesta por bels biquipedistas á dintro d'o Biquiproyeuto:Grafía. Puede beyer-se aquí. |
| Enzebra | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Estato de conserbazión | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
| Clasificazión zentifica | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
| Nomenclatura binomial | ||||||||||||||||
| Equus hydruntinus | ||||||||||||||||
| Regàlia, 1904 |
A enzebra (Equus hydruntinus (Regàlia, 1904)) estió un mamifero d'a familia d'os equidos, probablement prou parellán d'un pollín salbache, anque més grandizo, que abitaba en a Peninsula Iberica dica a suya estinzión en o sieglo XVI. A denominazión d'as zebras africanas mudernas demana d'a parola portuguesa ta dezir-ne d'iste animal: zebro, perque os primers nabegadors portugueses que plegoron t'as costas africanas prenzipioron á dezir asinas á os equinos salbaches africanos per a semellanza entre aquels e as fembras d'a enzebra iberica.
As cronicas meyebals en fan descripzión, e dizen que as enzebras yeran animals parellans de como ye un guarán domestico encara que més grandizas e rapidas en correr, e de mal domar per o suyo mal caráuter. O pelache el teneban tot gris ("de pelo de rata" en deziban á sobent os cronistas castellans) interrompito només que per una francha fusca de largo per o lumo. O morro el teneban tamién fusco, mientres que as patas suyas teneban rayas negras e blancas per debaixo d'os chenullos. Feban bida en ramadas que paxentaban per as planas, anque a caza (a carne suya yera muito filata) e a competenzia con os animals domesticos per a pastura las fazioron retacular entalto, t'as zonas més montañencas. Á finals d'o sieglo XV u talment en o prenzipio d'o XVI as enzebras desaparixen d'as cronicas de caza, probablement per estar estinchitas ya en ixes tiempos, encara que amanixen en cualques escritos dimpués.
A identidat d'a enzebra s'ha discutito á sobent. En primeras s'eba pensato que no yeran si que guarans ixopatos e asilbestratos, u talment a sozespezie norteafricana Equus asinus atlanticus que podría aber-se introduzito en a peninsula poquet d'antis d'a conquiesta romana, pero bi ha masiadas cosas que no cuadran con ixa posibilidat, espezialment o comportamiento furo e fuyedizo, a mida suya e o sonito que feban, més semilar á o relingar d'os caballos que no á o gramito d'os pollins.
A posibilidat que a enzebra estase una espezie diferent, allora endemica d'a peninsula, s'iba tornando més fuerte, dica que en os años 80 e 90 se descubrioron restas subfosils de tiempos istoricos d'Equus hydruntinus, posteriors e anteriors á la introduzión d'o pollín domestico en a Peninsula Iberica per mans d'os fenizios en o sieglo VIII A. de C. L' equus hydruntinus yera una espezie d'equido estinchita, semilar á un guarán masclo de grans dimensions, que eba estato descrita inizialment per asabelos chazimientos plesitozenos d'á redol d'Europa, pero que parixeba que s'eba estinchito de tot á finals d'a zaguera glaziazión (n'abe 10000 añadas) anque per ixo que diz güe abió de sobrebibir en a Peninsula Iberica isolata per muitos més sieglos.
Autualment ye de tot seguro que esta ye a espezie que dimpués d'os sieglos rezibió o nombre d'enzebra, pos que á més s'han trobato pinturas rupestres que muestran as mesmas orellas largas e rayas que describen os escritos meyebals e que no corresponden con os guarans u con as dos espezies d'equidos salvaches d'Europa; o tarpán (Equus ferus) e l'onagro (Equus onager). Diz que os Iberos tamién preboron de domesticar as enzebras pero en fazioron mal negozio, per ixo siempre les fazió buen de rezibir os pollins que portaban os comerziants orientals.
