Enguerín
| Enguerín Enguerino |
|
|---|---|
|
|
|
| Localización cheografica | |
| Parlato en | |
| Lugar(s) principal(s) | |
| Atras denominacions | {{{atras denominacions}}} |
| Charradors | |
| Oficial en | |
| Reconoixito en | {{{reconoixito}}} |
| Regulato por | |
| Vitalidat | |
| Literatura | |
| Escritors principals | |
| Rasgos dialectals | Substrato aragonés |
| ISO 639-1 | |
| ISO 639-2 | |
| ISO 639-3 | |
| SIL | |
O enguerín ye a parla local d'Enguera (Valencia). A comarca d'Enguera dita La Canal de Navarrés, se repobló con Navarros, que i levoron a suya lengua y dixoron marca en a toponimia.
[editar] Descripzión
[editar] Fonetica
En Enguera, Navarrés y Anna bi ha distinción entre a -s- xorda de passar y a -s- sonora de casa, rabosa, teresa.
En Enguera no se-i aprecia pas seseyo, y amás conserva a pronunziacion meyeval d'a z castellán-aragonesa; mantiene as ts y ds foneticas xordas (dantsa, atsucar) y sonoras (ondse, codsina).
En tota ixa zona debant dita bi ha oposición de v fricativa y b oclusiva, como en castellán meyeval u como s'ha aconservato en o valencián actual. Esto amuestra que a b, v d'a ortografía castellana no corresponde con os fonemas d'o castellán meyeval:
- Eixemplos: bever, aver, cavallo, vida, biga'.
(en o Cantar d'o mío Cit podemos leyer igual cavallo, cantava, haver, etc..)
Conserva a -x- aragonesa (y catalana), en ixe, cuxa y caixeta.
En Enguera bi ha casos de conservación d'a ch- aragonesa, (chirar, chelar), de palatalización d'a ll- inicial: llonganiza, llevantar.
Sindembargo a F- inizial se pierde mesmo en aragonesismos que la gosan mantener en parla baturra, (hiemo por fiemo). Ye curioso que o infinitivo fer, que en ayerbense ye castellanizato en fazer, en Enguerín se conserve como "her".
[editar] Morfolochía
Tamién existe un pasato perfecto perifrastico de tipo catalán: se'n va ir, ("se'n fue"). Esto lo trobamos en ribagorzán, y ye una muestra de que l'aragonés puede agafar trazas morfolochicas d'o catalán estranias en castellán, porque la comunicación d'entre as dos luengas ye más facil.
A principios d'o sieglo XX se replegó en Enguera a forma verbal d'imperfecto queriva, tipicament aragonesa.
Como puede veyer-se se conservan muitas trazas aragonesas, que son comuns con o catalán, y ixo ye por o grau de contacto y integración que esiste dende fa muito tiempo con os valencians catalanoparlants (á lo contrario que no en a "Valencia castellana" de Cofrentes-Utiel). En a redolada d'Exatiba existe un concurso literario con tres modalidatz: valencián, castellán y dialecto enguerino.