Edimburgo
De Biquipedia
Un u más biquipedistas son treballando autualment enamplando iste articlo.
Ye posible que, por ixo, bi aiga lagunas de contenito u defizienzias de formato. Por fabor, antis de reyalizar correzions mayors u reescrituras, contaute con els en a suya pachina d'usuario u a pachina de descusión de l'articlo ta poder coordinar-ne a redazión.
|
Edimburgo |
|||
|---|---|---|---|
|
|
|||
 A ziudat d'Edimburgo |
|||
| Nombre ofizial | Edinburgh / Dùn Éideann | ||
| Estato |  Reino Unito |
||
| {{{tprechión}}} | {{{rechión}}} | ||
| Nazión constituyén |  Escozia |
||
| Condato | Ziudat d'Edimburgo | ||
| Codigo postal | {{{cp}}} | ||
| Superfizie | 262 km² | ||
| Altaria | 41 m. | ||
| Distanzia | {{{distanzia}}} km á [[{{{ta}}}]] | ||
| Poblazión | 448.624 ab. (2001) | ||
| Densidá | 730 ab./km² | ||
| Chentilizio | {{{chentilizio}}} | ||
| Ríos | |||
| Pachina web | http://www.edinburgh.gov.uk/ | ||
 Mapa d'Edimburgo |
|||
Edimburgo (Dùn Èideann en gaelico escozés; Edinburgh en anglés) ye un monezipio britanico, d'a rechión d'Escozia, d'a cual ye a suya capital. Edimburgo tien 448.624 abitants (2001) en una superfizie de 262 km², con una densidat de poblazión de 730 ab/km². Ye tamién a capital d'o condato d'a ziudat d'Edimburgo, y seu d'o Parlamento Escozés, d'o Gubierno d'Escozia (dende1999, dimpués d'a Lei d'Escozia de 1998) y d'a Unibersidat d'Edimburgo.
Edimburgo ye la segunda ziudat d'Escozia por numer d'abitants, dimpués de Glasgow. Ye a capital d'Escozia enta l'año 1437. Una parte d'a ziudat estió declarata Patrimonio d'a Umanidat por a UNESCO en l'añada 1995.
Bi zelebran cada año o Festibal Internazional d'Edimburgo, o Military Tattoo d'Edimburgo e o Festibal Internazional de Zine d'Edimburgo. Estos festibals atrayen un important torismo, e a ziudat d'Edimburgo ye a segunda ziudat mas besitata d'o Reino Unito, con 13 millons de toristas per añada.
Contenius |
[editar] Etimolochia
O nombre d'a ziudat probién d'o britonico Din Eidyn (a fortificazión d'Eydin), cuan a ziudat yera un simple poblato en l'alto d'o pueyo zentral d'Edimburgo. As fuents romanas d'o sieglo I fablan d'os votadini, a tribu britana d'a rechión. Este orichen ye confirmato por o poema Y Gododdin, escrito alto u baxo l'año 600, que fabla d'uns guerrers que zelebraban en o gran fortín d'Eidin.
Dimpués d'o setio d'a ziudat por os anglos d'o reino de Bernizia en o sieglo VII a ziudat pasó a estar Edin-burh, e o suyo orichen podria estar anglosaxón (Edwin's fort u fuert d'Edwin, estando Edwin lo rei Edwin de Northumbria d'o sieglo VIII). Burgh senifica fortaleza u grupo de construzions, e por estensión, billa o ziudat, e ye amanato á la palabra alemana burg.
A preba d'a esistenzia d'una ziudat chunto á lo castiello ye en un decumento de prenzipios d'o sieglo XII, posiblement de l'año 1124, que fabla de que o rei Dabí I d'Escozia zedió unas tierras á la ilesia de Holyrood d'Edimburgo. Esto fa pensar que a ziudat comenzó á estar important entre l'año 1018 (cuan o rei Malcolm II d'Escozia aseguró o territorio de Lothians contra os ataques de Northumbria) e l'año 1124.
O benefiziario d'esta zesión estió la Ecclisie Sancte Crucis Edwinesburgensi (a ilesia d'a Santa Cruz d'Edimburgo, en latín, e esto fa pensar que os que escribioron este documento pensaban que Edwin yera l'orichen etimolochico d'o nombre d'a ziudat, por o que lo eban latinizato. Una altra ipotesis ye que o nombre abría estato modificato en os 600 años anteriors ta integrar-bi una w. Sin d'embargo, en 1170 lo rei Guillermo I d'Escozia fa uso d'o nombre Edenesburch en un decumento de confirmazión d'a zesión de tierras que fazió Dabí I.
Decumentos d'o sieglo XIV fablan ya d'o nombre autual d'a ziudat. As bariants ortograficas Edynburgh u Edynburghe son meras bariants d'o nombre autual.
[editar] Altros nombres
A ziudat rezibe o nombre afeutuoso d' Auld reekie (a ziudat con fumo en Idioma anglico escozés, á causa d'as nubes negras escapatas d'as chamineras, que formaban una nube negra embironando Edimburgo.[1]
Ye tamién conoxita como l' Atenas do Norte, por dibersos motibos: topograficos (a ziudat biella d'Edimburgo en o suyo pueyo ye comparable con l'Acropolis d'Atenas) u cheograficos (Edimburgo, como Atenas, ye embironata de tierras agicolas á man d'un puerto, e esta situazión no ye abitual en o norte d'Europa); en o sieglo XVIII, o periodo d'a Ilustrazión en Escozia (Ilustrazión escozesa) s'estendió esta denominazión, á impulso de personaches filosoficos como David Hume u Adam Smith. Tamién por motibos arquiteutonicos: En Edimburgo i ye important a presenzia d'a Arquiteutura neoclasica inspirata en a Arquiteutura griega.
Edimburgo ye tamién conoxita como Dunedin, bariazión d'o suyo nombre zelta gaelico de Dùn Eideann. A ziudat de Dunedin, en Nueba Zelanda estió inizialment clamata Nueba Edimburgo e güei ye conoxita como a Edimburgo d'o sur.
Os poetas Robert Burns u Robert Fergusson clamaron la ziudat Edina en os suyos poemas. O escritor Ben Jonson fabla d'ella como l'atro güello de Gran Bretaña (Britain’s other eye), e sir Walter Scott se i refiere como a Emperatriz d'o Norte.
[editar] Bicos d'Edimburgo
A topografía d'Edimburgo ye conformata de forma que os suyos abondants pueyos permiten amplias ambistas panoramicas sobre a ziudat. Á o sureste d'o zentro urbano, ye Arthur's seat (o trono d'Arturo, tamién clamato o trono de l'arquero). Arthur's seat ye un zinglo estraplomato sobre o palazio de Holyrood e sobre l'antigo casco urbán (Old Town). Iste pueyo, un crag en anglico escozés (u scots), ye un conchunto de chamineras bolcanicas d'o prenzipal bolcán sobre o cual fue constuyita Edimburgo. O bolcán se fundió sobre sí mesmo, basculando lateralment, con a cual cosa i quedoron istos pueyos, os más altos d'a suya redolada. Arthur's seat ye autualment encluyito en o parque de Holyrood, una antiga propiedat reyal que formaba parte d'o palazio de Holyrood, e ye igualment un apreziato lugar d'espazimiento d'os abitants d'a ziudat. O lugar fa parte d'os lugars d'intrés zentifico en materia de Cheolochía d'o Reino Unito (Site of special scientific interest, u SSSI en anglés).
Á o norueste, denzima d'o zentro d'a ziudat, bi ha Calton Hill. En a suya tuca bi ha construyitos bellos edifizios, encluyendo dos obserbatorios, una torre en memoria d'o almirante Horatio Nelson, a Royal High School (á on bi yera o Parlamento d'Escozia), y o National Monument, basato en o Partenón d'Atenas, pero que no ye rematato. O nombre d'Atenas d'o Norte ta Edimburgo probién en parte d'a esistenzia d'iste molimento. En Calton Hill se zelebran tamién as festibidaz de Beltaine cada 1 de mayo.
Blackford Hill ye o terzer pueyo d'a ziudat, y ye á mas o pueyo d'Edimburgo situato más á o sur.
[editar] O zentro urbán
O zentro istorico d'a ziudat d'Edimburgo ye dibidito en dos partes por os Chardins de Princes Street. Á o sur d'os chardins bi ha a ziudat antiga (o bico d'Old Town), dominato por o castiello, denzima d'a tuca d'un antigo crag bolcanico. L'exe mayor d'a ziudat antiga, a Royal Mile, ye en l'arista d'o crag y desziende ta o Palazio de Holyrood á l'este. Á o norte d'os chardins, bi ha a ziudat nueba (o bico de New Town). Istos Chardins se troban en l'antigo lugar á on bi yeran unas zonas pantanosas y o río Nor'Loch, emplegato antigament ta foso d'o castiello.
Á l'uete d'o castiello bi ha o bico d'as finanzas, á on bi ha muitos bancos y compañías de seguros. Tamién bi ha un edifizio zercular costruyito en granito, á on bi ha o Zentro Internazional de Conferenzias.
