Edimburgo
De Biquipedia
Un u más biquipedistas son treballando autualment enamplando iste articlo.
Posiblement, debito á ixo, bi aiga lacunas de contenito u defizenzias de formato. Por fabor, d'antis no reyalizar correuzions mayors u rescrituras, contauta con ers en a suya pachina d'usuario u a pachina de descusión de l'articlo ta poder cordinar-ne a redauzión.
|
Edimburgo |
|||
|---|---|---|---|
|
|||
 A ziudat d'Edimburgo |
|||
| Nombre ofizial | Edinburgh / Dùn Éideann | ||
| Estato |  Reino Unito |
||
| {{{tprechión}}} | {{{rechión}}} | ||
| Nazión constituyén |  Escozia |
||
| Condato | Ziudat d'Edimburgo | ||
| Codigo postal | {{{cp}}} | ||
| Superfizie | 262 km² | ||
| Altaria | 41 m. | ||
| Distanzia | {{{distanzia}}} km á [[{{{ta}}}]] | ||
| Poblazión | 448.624 ab. (2001) | ||
| Densidá | 730 ab./km² | ||
| Chentilizio | {{{chentilizio}}} | ||
| Ríos | |||
| Pachina web | http://www.edinburgh.gov.uk/ | ||
 Mapa d'Edimburgo |
|||
Edimburgo (Dùn Èideann en gaelico escozés; Edinburgh en anglés) ye un monezipio britanico, d'a rechión d'Escozia, d'a cual ye a suya capital. Edimburgo tien 448.624 abitants (2001) en una superfizie de 262 km², con una densidat de poblazión de 730 ab/km². Ye tamién a capital d'o condato d'a ziudat d'Edimburgo, y siede d'o Parlamento Escozés, d'o Gubierno d'Escozia (dende1999, dimpués d'a Lei d'Escozia de 1998) y d'a Unibersidat d'Edimburgo.
Edimburgo ye a segunda ziudat d'Escozia por numero d'abitants, dimpués de Glasgow. Ye a capital d'Escozia enta l'año 1437. Una parte d'a ziudat estió declarata Patrimonio d'a Umanidat por a UNESCO en l'añada 1995.
Bi'n zelebra cada añada o Festibal Internazional d'Edimburgo, o Military Tattoo d'Edimburgo y o Festibal Internazional de Zine d'Edimburgo. Istos festibals atraen un important torismo, y a ziudat d'Edimburgo ye a segunda ziudat mas bisitata d'o Reino Unito dimpués de Londres, con 13 millones de turistas cada añada.
Contenius |
[editar] Etimolochia
O nome d'a ziudat probién d'o britonico Din Eidyn (a fortificazión d'Eydin), cuando a ziudat yera un simple poblato en l'alto d'o pueyo zentral d'Edimburgo. As fuents romanas d'o sieglo I charran d'os votadini, a tribu britana d'a rechión. Iste orichen ye confirmato por o poema Y Gododdin, escrito alto u baxo l'año 600, que charra d'uns guerrers que zelebraban en o gran fortín d'Eidin.
Dimpués d'o setio d'a ziudat por os anglos d'o reino de Bernizia en o sieglo VII a ziudat pasó a estar Edin-burh, y o suyo orichen podria estar anglosacsón (Edwin's fort u fuerte d'Edwin, estiondo Edwin o rei Edwin de Northumbria d'o sieglo VIII). Burgh senifica fortaleza u grupo de construzions, y por estensión, billa o ziudat, y ye amanato á la palabra alemana burg.
A preba d'a esistenzia d'una ziudat chunto á lo castiello ye en un decumento de prenzipios d'o sieglo XII, posiblement de l'año 1124, que charra de que o rei Dabí I d'Escozia zedeba unas tierras á la ilesia de Holyrood d'Edimburgo. Isto fa pensar que a ziudat prenzipió á estar important entre l'año 1018 (cuan o rei Malcolm II d'Escozia aseguró o territorio de Lothians contra os ataques de Northumbria) y l'año 1124.
 |
|
O beneficiario d'ista zesión estió a Ecclisie Sancte Crucis Edwinesburgensi (a ilesia d'a Santa Cruz d'Edimburgo, en latín, a cual cosa fa pensar que os que escrebieron iste documento pensaban que Edwin yera l'orichen etimolochico d'o nome d'a ziudat, por lo que l'abían latinizato. Autra ipotesis ye que o nome abría estato modificato durant as 600 añadas anteriors ta bi integrar una w. Sindembargo, en 1170 o rei Guillermo I d'Escozia fa uso d'o nome Edenesburch en un decumento de confirmazión d'a zesión de tierras que feció Dabí I.
Decumentos d'o sieglo XIV charran ya d'o nome actual d'a ziudat. As bariants ortograficas Edynburgh u Edynburghe son meras bariants d'o nome autual.
[editar] Autros nomes
A ziudat rezibe o nome afeutuoso d' Auld reekie (a ziudat con fumo en Idioma anglico escozés, á causa d'as nubes negras escapatas d'as chamineras, que formaban una nube negra enboltando Edimburgo.[1]
Ye tamién conoxita como l' Atenas do Norte, por dibersos motibos: topograficos (a ziudat biella d'Edimburgo en o suyo pueyo ye comparable ta Acropolis d'Atenas) u cheograficos (Edimburgo, como Atenas, ye envoltata de tierras agicolas amán d'un puerto, y ista situazión no ye abitual en o norte d'Europa); en o sieglo XVIII, o periodo d'a Ilustrazión en Escozia (Ilustrazión escozesa) s'estendió ista denominazión, á impulso de personaches filosoficos como David Hume u Adam Smith. Tamién por motibos arquiteutonicos: Á Edimburgo ye important a presenzia d'a Arquiteutura neoclasica inspirata en a Arquiteutura griega.
Edimburgo ye tamién conoxita como Dunedin, bariazión d'o suyo nome zelta gaelico de Dùn Eideann. A ziudat de Dunedin, en Nueba Zelanda estió inizialment clamata Nueba Edimburgoy güei ye conoxita como a Edimburgo d'o sur.
Os poetas Robert Burns u Robert Fergusson clamaron á la ziudat Edina en os suyos poemas. O escritor Ben Jonson charra d'ella como l'autro gueyo de Gran Bretaña (Britain’s other eye), y sir Walter Scott bi refiere como a Emperatriz d'o Norte.
[editar] Barrios d'Edimburgo
A topografía d'Edimburgo ye conformata de forma que os suyos abondants pueyos permiten amplias vistas panoramicas sobre a ziudat. Á o sudeste d'o zentro urbano, ye Arthur's seat (o trono d'Arturo, tamién clamato o trono de l'arquero). Arthur's seat y un zinglo extraplomato sobre o palazio de Holyrood y sobre l'antigo casco urbán (Old Town). Iste pueyo, un crag en anglico escozés (u scots), ye un conchunto de chamineras bolcanicas d'o prenzipal bolcán sobre o cual estió constuyita Edimburgo. O bolcán se hundió sobre sí mesmo, basculando lateralment, con a cual cosa quedaron istes pueyos, os más altos d'a suya redolada. Arthur's seat ye autualment incluyito en o parque de Holyrood, una antiga propiedat reial que formaba parte d'o palazio de Holyrood, y ye igualment un apreziato lugar d'espazimiento d'os abitants d'a ziudat.
