Dallo

De Biquipedia

Segador emplegando una dalla.

O dallo u dalla ye una ferramienta agricola, composata d'una fuella curbata enarbrata en un astil. S'emplega ta segar (dallar u redallar) a yerba, zereyals, alfalz, fen u forrache ta lo bestiar. L'autual emplego de meyos mecanicos l'ha empentato enta l'oblido en os países esarrollatos, anque que sobrebibe en muitas arias rurals e encara se zelebran competizions de dallar en bels puestos, como lo País Basco.

[editar] Diseño

Iste instrumento amenista un diseño elaborato ta que lo suyo emplego siga efizient. O dallo se composa d'una fuella e un astil u mango.

A fuella tiene la forma d'arco de radio gran, rematando en punta per lo cabo libre. Se solen fer d'azero, ta que lo esgaste be siga menor.

l'Astil u mango se fa de matiera, á metat d'a suya longaria, una trabiesa ta fer-la reganchable con a mano dreita d'o segador, dita lo ganchel. En l'aniella d'o suyo estremo se i colocan falcas u cordiellas ta modular a inclinazión d'a fuella.

Os dallos tienen cheneralment dimensions e forma similars. As diferenzias entre ellas penden solo en a forma d'a fuella e la desposizión de l'astil. En Aragón, como en a mayor parte d'España, predominan os dallos de mango reuto.

As suyas midas penden d'entre bels 120 dica 180 cm de largaria e 80 u 90 zentimetros de fuella, estando bels 10 cm l'ampluera d'a fuella.

[editar] Emplego

Segadors angleses con dallas á finals d'o sieglo XIX. In the Barley Harvest de Peter Henry Emerson, 1886.

O dallador ha de mober la ferramienta debuixando arcos de dreita enta zurda, tallando en cada dallazo un faixo de yerba u zereyal, que alabez se gosará depositar en o costato zurdo, formando bela maniera de montonet.

Os resultatos d'a fayena penden en o treballo u l'abilidat que tienga cada segador, consiguendo-se dallar belas 30 u 25 arias de prato si ye que las condizions d'o terreno fan guaire fázil a fayena.

Emplegar lo dallo de contino en deteriora lo canto, fendo-lo reblar á saber-las priesas, e fuerza que os dalladors s'aigan d'aturare de tanto en tanto ta re-esmolar a fuella. Esta atibidat ye bien compleixa, e prezisa d'esperienzia per parte d'o treballador, ta pribar que se trenque u deforme eszesibament l'azero en picar-lo con as farguetas.

[editar] Esmoladura

Dallador ruso esmolando lo dallo con o martiel e la fargueta.

Una labor important ta la suya funzión correcta ye la esmoladura u trucato. Con ochetibo que la talladuera siga efizient, e que la ferramienta dalle la yerba con suabidat, se fa impreszindible d'esmolar-la á sobent, perque las pietras e palez de tierra le esgastan la fuella.

Esta atibidat se fa per lo regular trucando lebement en o canto tallant d'a fuella con un martiello espezial, més chicot, en en dizen martiel, espezialment feto ta ixa fayena. E en o cabo baixo, una punta espezial (a dita fargueta) con capeza roma que fa lo efeuto d'inclusa.

Una maniera més rapeda, encara que prou menos efizient, ye lo emplego d'una esmoladera u pietra d'esmolar. Ixa operazión se bi puet fer més á sobent, e permite no retirar-se d'o puesto de treballo ta fer-la.