Cortz d'Aragón

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Iste articlo ye sobre a institución aragonesa. Ta atros emplegos de Cortz se veiga Cortz (desambigación).
Bandera d'Aragón
Iste articlo fa parti d'a serie
Politica d'Aragón

Poder lechislativo
As Cortz d'Aragón

Poder executivo
President
Deputación Cheneral d'Aragón

Poder chudicial
Tribunal Superior de Chusticia d'Aragón
Audiencia Provincial d'Aragón

Atros articlos
Boletín Oficial d'Aragón
O Chusticia d'Aragón
Eleccions autonomicas
Estatuto d'Autonomía d'Aragón

O puesto d'as Cortz d'Aragón, ye o Palacio de l'Alchafaría.

As Cortz d'Aragón son una d'as institucions de gubierno d'Aragón dende a Edat Meya.

As Cortz d'Aragón en a Edat Meya y Moderna.[editar | editar código]

En a Edat Meya o Reino d'Aragón desembolicó una serie d'institucions estatals, como a Deputación Cheneral d'Aragón, o Chusticia d'Aragón, y tamién as Cortz, l'organismo representativo d'os estamientos aragoneses. En Aragón i heba quatro brazos, y no pas tres como se desveniba en a resta d'Europa: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudatz.

Os principals obchectivos d'iste organo representativo yeran: acordar os diners que s'heban de pagar a la monarquía, lechislar con nuevos fueros u leis que s'incorporaban a os Fueros d'Aragón, resolver as queixas u greuges planteyaus por os aragoneses.

Ye de mal determinar quán se plegoron as primeras Cortz d'Aragón: en primeras yera una curia de consellers d'o rei, y en os sieglos XII y XIII se fuoron incorporando representants d'o clero y d'as ciudatz. Dica la fin d'o sieglo XIII no se puede charrar d'organos representativos y estables, tampoco en Aragón. A zaguera reunión d'as Cortz d'Aragón se fació en 1702, en Zaragoza; en 1707 os Decretos de Nueva Planta las suprimioron chunto con a resta d'institucions aragonesas, y os aragoneses s'integroron en as Cortz de Castiella.

Existiban dos tipos de Cortz d'Aragón: privativas y chenerals. Enta las primeras nomás acudiban os aragoneses pa charrar d'os suyos afers, mientres que enta las chenerals d'a Corona d'Aragón veniban también os catalans y valencianos, y se feban a sobén en Monzón.

As Cortz yeran presiditas por o rei y por o Chusticia d'Aragón. A ella podeban acudir-ie bellas personas por dreito personal -os bispes, os nobles, os caballers-, y as que o rei heba convocau con cartas. S'engueraban con un discurso d'o rei y a respuesta d'o representant d'os aragoneses, por un regular l'arcebispe de Zaragoza. Cada brazo se reuniba en una cambra, y preneba as decisions suyas: por un regular caleba a unanimidat d'os quatro brazos p'os acuerdos.

Os debates, queixas y decisions d'as Cortz d'Aragón s'escribiban en un Libro d'Actas redactau en aragonés dica la castellanización, y en castellano dimpués; se'n feba tres exemplars: uno pa l'Archivo d'o Reino d'Aragón, un otro p'o Chusticia d'Aragón, y otro pa l'Archivo d'a Corona d'Aragón. Muitos Libros d'Actas s'han conservau, y en abril de 2007 ha encomenzau a suya publicación.

As Cortz d'Aragón de 1808.[editar | editar código]

En mayo de 1808, José de Palafox y Melci, Capitán Cheneral d'Aragón, decide de convocar pa chunio as Cortz d'o reino, pa mirar d'arroclar a os aragoneses contra Napolión Bonaparte y de dar lechitimidat a os suyos actos. Se plegoron en Zaragoza o 9 de chunio de 1808, y aceptoron as demandas de Palafox.

O feito de resucitar a institución representativa d'os aragoneses, suprimita en 1707, ye considerau un acto "revolucionario", pero no tenió guaire trascendencia, porque dica la fin d'o sieglo XX no tornarán a plegar-se.

As Cortz d'Aragón en l'actualidat.[editar | editar código]

Cortz d'Aragón.

En l'actualidat, as Cortz d'Aragón exercen a función lechislatiba d'a Comunidat autonoma d'Aragón, seguntes l'articlo 33 d'o Estatuto d'Autonomía.[1] Tamién apreban os presupuestos, empentan y controlan l'acción de Gubierno d'a Deputación Cheneral d'Aragón y exercen as demás competencias que lis atorgan a Constitución, o Estatuto y as demás normas churidicas. Antimás, designan a los senadors que han de representar a la Comunidat autonoma en o Senau; exercen a iniciativa lechislativa ta que as Cortz Chenerals apreben una Lei; pueden exercitar la iniciativa d'alinie d'a Constitución Espanyola; homologan os convenios y alcuerdos de cooperación en os que participe a Comunidat Autonoma d'Aragón; interposan recursos d'inconstitucionalidat; eslíen a lo Chusticia d'Aragón, a l'auditor cheneral d'Aragón y eslíen u proposan o nombramiento de cargos en atros organismos: consellers en o Consello Consellero de Radio Televisión Espanyola en Aragón, vocals en a Chunta Electoral d'Aragón u consellers en as Caixas de Estalvio d'a Comunidat.

Presidents d'as Cortz d'Aragón[editar | editar código]

Reparto de Diputaus en as Cortz d'Aragón n'autonomía (1983-2011)[editar | editar código]

Eleccions autonomicas
Partito 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011
PP 18 13 17 27 28 22 23 30
PSOE 33 27 30 19 23 27 30 22
PAR 13 19 17 14 10 8 9 7
CHA - - - 2 5 9 4 4
IUA 1 2 3 5 1 1 1 4
CDS 1 5 - - - - - -
Total 67 67 67 67 67 67 67 67

Resultaus 8ema lechislatura (22 de mayo de 2011)[2][editar | editar código]

Circumscripcions Provincials PP PSOE PAR CHA IUA Total
votos
Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus
Flag of Huesca (province).svg Uesca 44 320 38,21 7 40 209 34,67 7 14 587 12,58 2 7430 6,41 1 5655 4,88 1 121 969
Flag of Zaragoza province (with coat of arms).svg Zaragoza 195 724 42,21 17 135 013 29,12 11 34 342 7,41 2 44 443 9,58 3 30 983 6,68 2 486 317
Teruel (provincia).svg Teruel 29 685 37,99 6 21 967 28,11 4 13 264 16,97 3 4059 5,19 0 5236 6,7 1 81 618
Total 269 729 41,0 30 197 189 29,97 22 62 193 9,45 7 55 932 8,5 4 41 874 6,37 4 689 904

Se veiga tamién[editar | editar código]

Vinclos externos[editar | editar código]

Referencias[editar | editar código]

  1. Estatuto d'Autonomía d'Aragón. Lei organica 5/2007, de 20 d'abril, de reforma d'o Estatuto d'Autonomía d'Aragón.
  2. Resultatos electorals de 2011.
L'articlo 4.000 Iste ye l'articlo numero 4.000 de Biquipedia.