Cortz d'Aragón
- Iste articlo ye sobre a institución aragonesa. Ta atros emplegos de Cortz se veiga Cortz (desambigación).
|
Poder lechislativo |
|
Poder executivo |
|
Poder chudicial |
|
Atros articlos |
As Cortz d'Aragón son una d'as institucions de gubierno d'Aragón dende a Edat Meya.
As Cortz d'Aragón en a Edat Meya y Moderna. [editar]
En a Edat Meya o Reino d'Aragón desembolicó una serie d'institucions estatals, como a Deputación Cheneral d'Aragón, o Chusticia d'Aragón, y tamién as Cortz, l'organismo representativo d'os estamientos aragoneses. En Aragón i heba quatro brazos, y no pas tres como se desveniba en a resta d'Europa: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudatz.
Os principals obchectivos d'iste organo representativo yeran: acordar os diners que s'heban de pagar a la monarquía, lechislar con nuevos fueros u leis que s'incorporaban a os Fueros d'Aragón, resolver as queixas u greuges planteyaus por os aragoneses.
Ye de mal determinar quán se plegoron as primeras Cortz d'Aragón: en primeras yera una curia de consellers d'o rei, y en os sieglos XII y XIII se fuoron incorporando representants d'o clero y d'as ciudatz. Dica la fin d'o sieglo XIII no se puede charrar d'organos representativos y estables, tampoco en Aragón. A zaguera reunión d'as Cortz d'Aragón se fació en 1702, en Zaragoza; en 1707 os Decretos de Nueva Planta las suprimioron chunto con a resta d'institucions aragonesas, y os aragoneses s'integroron en as Cortz de Castiella.
Existiban dos tipos de Cortz d'Aragón: privativas y chenerals. Enta las primeras nomás acudiban os aragoneses pa charrar d'os suyos afers, mientres que enta las chenerals d'a Corona d'Aragón veniban también os catalans y valencianos, y se feban a sobén en Monzón.
As Cortz yeran presiditas por o rei y por o Chusticia d'Aragón. A ella podeban acudir-ie bellas personas por dreito personal -os bispes, os nobles, os caballers-, y as que o rei heba convocau con cartas. S'engueraban con un discurso d'o rei y a respuesta d'o representant d'os aragoneses, por un regular l'arcebispe de Zaragoza. Cada brazo se reuniba en una cambra, y preneba as decisions suyas: por un regular caleba a unanimidat d'os quatro brazos p'os acuerdos.
Os debates, queixas y decisions d'as Cortz d'Aragón s'escribiban en un Libro d'Actas redactau en aragonés dica la castellanización, y en castellano dimpués; se'n feba tres exemplars: uno pa l'Archivo d'o Reino d'Aragón, un otro p'o Chusticia d'Aragón, y otro pa l'Archivo d'a Corona d'Aragón. Muitos Libros d'Actas s'han conservau, y en abril de 2007 ha encomenzau a suya publicación.
As Cortz d'Aragón de 1808. [editar]
En mayo de 1808, José de Palafox y Melci, Capitán Cheneral d'Aragón, decide de convocar pa chunio as Cortz d'o reino, pa mirar d'arroclar a os aragoneses contra Napolión Bonaparte y de dar lechitimidat a os suyos actos. Se plegoron en Zaragoza o 9 de chunio de 1808, y aceptoron as demandas de Palafox.
O feito de resucitar a institución representativa d'os aragoneses, suprimita en 1707, ye considerau un acto "revolucionario", pero no tenió guaire trascendencia, porque dica la fin d'o sieglo XX no tornarán a plegar-se.
As Cortz d'Aragón en l'actualidat. [editar]
En l'actualidat, as Cortz d'Aragón exercen a función lechislatiba d'a Comunidat autonoma d'Aragón, seguntes l'articlo 33 d'o Estatuto d'Autonomía.[1] Tamién apreban os presupuestos, empentan y controlan l'acción de Gubierno d'a Deputación Cheneral d'Aragón y exercen as demás competencias que lis atorgan a Constitución, o Estatuto y as demás normas churidicas. Antimás, designan a los senadors que han de representar a la Comunidat autonoma en o Senau; exercen a iniciativa lechislativa ta que as Cortz Chenerals apreben una Lei; pueden exercitar la iniciativa d'alinie d'a Constitución Espanyola; homologan os convenios y alcuerdos de cooperación en os que participe a Comunidat Autonoma d'Aragón; interposan recursos d'inconstitucionalidat; eslíen a lo Chusticia d'Aragón, a l'auditor cheneral d'Aragón y eslíen u proposan o nombramiento de cargos en atros organismos: consellers en o Consello Consellero de Radio Televisión Espanyola en Aragón, vocals en a Chunta Electoral d'Aragón u consellers en as Caixas de Estalvio d'a Comunidat.
Presidents d'as Cortz d'Aragón [editar]
- Antonio Embid Irujo (1983-1987) - (Partido de los Socialistas de Aragón)
- Juan Bautista Monserrat Mesanza (1987-1991) - (Centro Democrático y Social)
- Ángel Cristóbal Montes (1991-1995) - (Partido Popular de Aragón)
- Emilio Eiroa García (1995-1999) - (Partido Aragonés)
- José María Mur (1999-2003) - (Partido Aragonés)
- Francisco Pina Cuenca (2003 - 2011) - (Partido de los Socialistas de Aragón)
- José Ángel Biel Rivera (2011 - ) - (Partido Aragonés)
Reparto de Diputaus en as Cortz d'Aragón n'autonomía (1983-2011) [editar]
|
|
||||||||
| Partito | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 |
| PP | 18 | 13 | 17 | 27 | 28 | 22 | 23 | 30 |
| PSOE | 33 | 27 | 30 | 19 | 23 | 27 | 30 | 22 |
| PAR | 13 | 19 | 17 | 14 | 10 | 8 | 9 | 7 |
| CHA | - | - | - | 2 | 5 | 9 | 4 | 4 |
| IUA | 1 | 2 | 3 | 5 | 1 | 1 | 1 | 4 |
| CDS | 1 | 5 | - | - | - | - | - | - |
| Total | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 |
Resultaus 8ema lechislatura (22 de mayo de 2011)[2] [editar]
| Circumscripcions Provincials | PP | PSOE | PAR | CHA | IUA | Total votos |
||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Votos | % | Diputaus | Votos | % | Diputaus | Votos | % | Diputaus | Votos | % | Diputaus | Votos | % | Diputaus | ||
.svg){kind=small} Uesca |
44 320 | 38,21 | 7 | 40 209 | 34,67 | 7 | 14 587 | 12,58 | 2 | 7 430 | 6,41 | 1 | 5 655 | 4,88 | 1 | 121 969 |
.svg){kind=small} Zaragoza |
195 724 | 42,21 | 17 | 135 013 | 29,12 | 11 | 34 342 | 7,41 | 2 | 44 443 | 9,58 | 3 | 30 983 | 6,68 | 2 | 486 317 |
.svg){kind=small} Teruel |
29 685 | 37,99 | 6 | 21 967 | 28,11 | 4 | 13 264 | 16,97 | 3 | 4 059 | 5,19 | 0 | 5 236 | 6,7 | 1 | 81 618 |
| Total | 269 729 | 41,0 | 30 | 197 189 | 29,97 | 22 | 62 193 | 9,45 | 7 | 55 932 | 8,5 | 4 | 41 874 | 6,37 | 4 | 689 904 |
Se veiga tamién [editar]
- Lista de Cortz d'Aragón
- Eleccions a Cortz d'Aragón de 1983.
- Eleccions a Cortz d'Aragón de 1987.
- Eleccions a Cortz d'Aragón de 1991.
- Eleccions a Cortz d'Aragón de 1995.
- Eleccions a Cortz d'Aragón de 1999.
- Eleccions a Cortz d'Aragón de 2003.
- Eleccions a Cortz d'Aragón de 2007.
- Eleccions a Cortz d'Aragón de 2011.
Vinclos externos [editar]
Referencias [editar]
- ↑ Estatuto d'Autonomía d'Aragón. Lei organica 5/2007, de 20 d'abril, de reforma d'o Estatuto d'Autonomía d'Aragón.
- ↑ Resultatos electorals de 2011.
