Cortz d'Aragón

Iste articlo ye sobre a institución aragonesa. Ta atros emplegos de Cortz se veiga Cortz (desambigación).

Iste articlo fa parti d'a serie Politica d'Aragón

Poder lechislativo As Cortz d'Aragón

Poder executivo President Deputación Cheneral d'Aragón

Poder chudicial Tribunal Superior de Chusticia d'Aragón Audiencia Provincial d'Aragón

Atros articlos Boletín Oficial d'Aragón O Chusticia d'Aragón Esleccions autonomicas Estatuto d'Autonomía d'Aragón

O puesto d'as Corz d'Aragón, ye o Palacio de l'Alchafaría.

As Cortz d'Aragón son una d'as institucions de gubierno d'Aragón dende a Edat Meya.

As Cortz d'Aragón en a Edat Meya y Moderna.

En a Edat Meya o Reino d'Aragón desenvolicó una serie d'institucions estatals, como a Deputación Cheneral d'Aragón, o Chusticia d'Aragón, y tamién as Cortz, l'organismo representativo d'os estamentos aragoneses. En Aragón i heba quatro brazos, y no pas tres como se desveniba en a resta d'Europa: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudatz.

Os principals obchectibos d'iste organo representativo yeran: acordar os diners que s'heban de pagar a la monarquía, lechislar con nuevos fueros u leis que s'incorporaban a os Fueros d'Aragón, resolver as queixas u greuges planteyaus por os aragoneses.

Ye de mal determinar quán se plegoron as primeras Cortz d'Aragón: en primeras yera una curia de conselleros d'o rei, y en os sieglos XII y XIII se fuoron incorporando representants d'o clero y d'as ciudatz. Dica la fin d'o sieglo XIII no se puede charrar d'organos representativos y estables, tampoco en Aragón. A zaguera reunión d'as Cortz d'Aragón se fació en 1702, en Zaragoza; en 1707 os Decretos de Nueva Planta las suprimioron chunto con a resta d'institucions aragonesas, y os aragoneses s'integroron en as Cortz de Castiella.

Existiban dos tipos de Cortz d'Aragón: privativas y chenerals. Enta las primeras nomás acudiban os aragoneses pa charrar d'os suyos afers, mientres que enta las chenerals d'a Corona d'Aragón veniban también os catalans y valencianos, y se feban a sobén en Monzón.

As Cortz yeran presiditas por o rei y por o Chusticia d'Aragón. A ella podeban acudir-ie bellas personas por dreito personal -os bispes, os nobles, os caballers-, y as que o rei heba convocau con cartas. S'engueraban con un discurso d'o rei y a respuesta d'o representant d'os aragoneses, por un regular l'arcebispe de Zaragoza. Cada brazo se reuniba en una cambra, y preneba as decisions suyas: por un regular caleba a unanimidat d'os quatro brazos p'os acuerdos.

Os debates, queixas y decisions d'as Cortz d'Aragón s'escribiban en un Libro d'Actas redactau en aragonés dica la castellanización, y en castellano dimpués; se'n feba tres exemplars: uno pa l'Archivo d'o Reino d'Aragón, un otro p'o Chusticia d'Aragón, y otro pa l'Archivo d'a Corona d'Aragón. Muitos Libros d'Actas s'han conservau, y en abril de 2007 ha encomenzau a suya publicación.

As Cortz d'Aragón de 1808.

En mayo de 1808, José de Palafox y Melci, Capitán Cheneral d'Aragón, decide de convocar pa chunio as Cortz d'o reino, pa mirar d'arroclar a os aragoneses contra Napolión Bonaparte y de dar lechitimidat a os suyos actos. Se plegoron en Zaragoza o 9 de chunio de 1808, y aceptoron as demandas de Palafox.

O feito de resucitar a institución representativa d'os aragoneses, suprimita en 1707, ye considerau un acto "revolucionario", pero no tenió guaire trascendencia, porque dica la fin d'o sieglo XX no tornarán a plegar-se.

As Cortz d'Aragón en l'actualidat.

Cortz d'Aragón.

En l'actualidat, as Cortz d'Aragón exercen a función lechislatiba d'a Comunidat autonoma d'Aragón, seguntes l'articlo 33 d'o Estatuto d'Autonomía. Tamién apreban os presupuestos, empentan y controlan l'acción de Gubierno d'a Deputación Cheneral d'Aragón y exercen as demás competencias que lis atorgan a Constitución, o Estatuto y as demás normas churidicas. Antimás, designan a los senadors que han de representar a la Comunidat autonoma en o Senau; exercen a iniciativa lechislativa ta que as Cortz Chenerals apreben una Lei; pueden exercitar la iniciativa d'alinie d'a Constitución Espanyola; homologan os convenios y alcuerdos de cooperación en os que participe a Comunidat Autonoma d'Aragón; interposan recursos d'inconstitucionalidat; eslíen a lo Chusticia d'Aragón, a l'auditor cheneral d'Aragón y eslíen u proposan o nombramiento de cargos en atros organismos: consellers en o Consello Consellero de Radio Televisión Espanyola en Aragón, vocals en a Chunta Electoral d'Aragón u consellers en as Caixas de Estalvio d'a Comunidat.

Presidents d'as Cortz d'Aragón

• Antonio Embid Irujo (1983-1987) - (Partido de los Socialistas de Aragón)
• Juan Bautista Monserrat Mesanza (1987-1991) - (Centro Democrático y Social)
• Ángel Cristóbal Montes (1991-1995) - (Partido Popular de Aragón)
• Emilio Eiroa García (1995-1999) - (Partido Aragonés)
• José María Mur (1999-2003) - (Partido Aragonés)
• Francisco Pina Cuenca (2003 - 2011) - (Partido de los Socialistas de Aragón)
• José Ángel Biel Rivera (2011 - ) - (Partido Aragonés)

Reparto de Diputaus en as Cortz d'Aragón n'autonomía (1983-2011)

Eleccions autonomicas
Partito	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011
PP	18	13	17	27	28	22	23	30
PSOE	33	27	30	19	23	27	30	22
PAR	13	19	17	14	10	8	9	7
CHA	-	-	-	2	5	9	4	4
IUA	1	2	3	5	1	1	1	4
CDS	1	5	-	-	-	-	-	-
Total	67	67	67	67	67	67	67	67

Resultaus 8^ema lechislatura (22 de mayo de 2011)

Circumscripcions Provincials	PP			PSOE			PAR			CHA			IUA			Total votos
	Votos	%	Diputaus	Votos	%	Diputaus	Votos	%	Diputaus	Votos	%	Diputaus	Votos	%	Diputaus
Uesca	44.320	38,21	7	40.209	34,67	7	14.587	12,58	2	7.430	6,41	1	5.655	4,88	1	121.969
Zaragoza	195.724	42,21	17	135.013	29,12	11	34.342	7,41	2	44.443	9,58	3	30.983	6,68	2	486.317
Teruel	29.685	37,99	6	21.967	28,11	4	13.264	16,97	3	4.059	5,19	0	5.236	6,7	1	81.618
Total	269.729	41,0	30	197.189	29,97	22	62.193	9,45	7	55.932	8,5	4	41.874	6,37	4	689.904

Se veiga tamién

• Lista de Cortz d'Aragón
• Eleccions a Cortz d'Aragón de 1983.
• Eleccions a Cortz d'Aragón de 1987.
• Eleccions a Cortz d'Aragón de 1991.
• Eleccions a Cortz d'Aragón de 1995.
• Eleccions a Cortz d'Aragón de 1999.
• Eleccions a Cortz d'Aragón de 2003.
• Eleccions a Cortz d'Aragón de 2007.
• Eleccions a Cortz d'Aragón de 2011.

Vinclos externos

• (es) Pachina web oficial d'as Cortz d'Aragón.