Ciudat d'o Vaticano

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Articlo d'os 1000
Status Civitatis Vaticanæ
Stato della Città del Vaticano
Bandera d'a Ciudat d'o Vaticano Escudo d'a Ciudat d'o Vaticano
(En detalle) (En detalle)
Lema nacional:
Himno nacional: Inno e Marcia Pontificale
Situación d'a Ciudat d'o Vaticano
Capital
 • Población
Ciudat d'o Vaticano
932 (2008)
Mayor ciudat
Idiomas oficials Latín y italián
Forma de gubierno Monarquía electiva
Sede Vacante
Independencia
Pacto de Letrán

11 de febrero de 1929
Superficie
 • Total
 • % augua
Mugas
Posición 247º
0,44 km²
0%
4 km
Población
 • Total (2008)
Posición 197º
932
PIB (PPA)
 • Total ([[]])
 • PIB per capita
Posición 179º
US$ 333 millons
Moneda Euro ()
Chentilicio
Zona horaria
 • en Verano
UTC+1
UTC+2
Dominio d'Internet .va
Codigo telefonico +379
Prefixo radiofonico HVA-HVZ
Codigo ISO 255/ VAT / VA
Miembro de: ONU, UL (obserbador)

O Estato d'a Ciudat d'o Vaticano ye, con os suyos 0,44 km2 de superficie y a suya población de 932 habitants, o estato menos amplo y poblato d'o mundo. Ye situato en a ciudat italiana de Roma, con a que tien 4 km de muga. Se troba en a zona ueste d'a ciudat, sobre a marguin dreita d'o río Tíber.

O edificio más destacato ye a Basilica de Sant Pietro. Incluye tamién, en rechimen de extraterritorialidat, as basilicas de Sant Chuan de Letrán, Sant Pavlo Extramuros y Santa María la Mayor, y difuera d'a ciudat, o Palacio de Castelgandolfo. O estato ye tan chicot que nomás a Basilica de Sant Pietro ya en ye o 7% d'a suya superficie; a basilica y a Plaza de Sant Pietro ocupan un 20% d'o territorio, ixo li fa estar o territorio independient más urbanizato d'o mundo.

A Ciudat d'o Vaticano alberga la Santa Seu, maxima institución d'a Ilesia Catolica. Encara que os dos nombres «Ciudat d'o Vaticano» y «Santa Seu» s'emplegan a sobén com si fuesen equivalents, o primero se refiere a la Ciutat y a lo suyo territorio, mientres que o segundo se refiere a la institución que diriche a Ilesia y que tien personalidat churidica propia (como subchecto de Dreito internacional). Rigurosament, ye a Santa Seu, y no lo Estato d'o Vaticano, la que mantiene relacions diplomaticas con a resta d'estatos d'o mundo. D'atra man, o Vaticano ye qui da o soporte temporal y sobirán (sustrato territorial) a l'actividat d'a Santa Seu.

Fa parte d'a Organización d'as Ciudatz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

Historia d'o Vaticano[editar | editar código]

Territorio Vaticano d'alcuerdo a los Pautos de Letrán.

Gubierno y politica[editar | editar código]

Palacio d'o Gubierno en os Chardins Vaticanos.

A esencia mesma d'o Estato d'a Ciudat d'o Vaticano se basa en a doctrina y en a lechislación d'a Ilesia Catolica, de manera que o Papa ye allora Chefe Supremo d'a Ilesia y Chefe d'o Estato d'o Vaticano. Como en a propia Ilesia Catolica, os centenars de millons de miembros d'ista no tienen dreito de voto u decisión sobre a organización, o Vaticano ye l'unico estato europeu que amás de no estar formalment una democracia, esfensa explicitament o suyo caracter de dictadura teocratica. A esleción d'o Papa corresponde a lo Sacro Colechio Cardenalicio (institución no esleita, os miembros d'a quala son designatos por o propio Pontifice), reunitos en Conclau, seguntes as disposicions d'a Constitución Apostolica Universi Dominici Gregis, promulgata por Chuan-Pavlo II o 22 de febrero de 1996. Ista Constitución Apostolica restrinche o metodo d'esleción eliminando a posibilidat d'aclamación y de compromís y desichindo que a mesma se verifique por escrutinio.

Basilica y plaza de Sant Pietro.

O escullito se torna en Papa quan manifiesta a suya aceptación, siempre que se tracte d'una persona que tenese ya o caracter de Bispe. En caso contrario, o trigato ha d'estar ordenato Bispe a l'inte. En qualsiquiera d'os dos casos, o Papa esleito adquiere dende o mesmo momento d'a suya aceptación, y ordenación si ye o caso, a plena y suprema potestat en a Ilesia Catolica y en o Estato d'a Ciudat d'o Vaticano.

Tampoco no existe a división de Poders propia de qualsiquier democracia: o Papa concentra en a suya presona totz os tres poders lechislativo, executivo y chudicial, encara que no gosa exercer-los de forma dreita en a mayoría d'os casos. Ta asistir a lo Papa en o gubierno d'o Estato d'a Ciudat d'o Vaticano esiste una administración dita Curia Pontificia Romana, que s'encarga d'os asuntos ordinarios d'o gubierno eclesial y vaticano.

Os idiomas oficials son o latín y o italián. A moneda d'o país, seguntes un alcuerdo suscrito con a Unión Europea (UE), ye l'euro. Ye o solo estato sobirán d'o mundo que ye reconoixito por a Organización d'as Nacions Unitas y que no i perteneixe.

Cheografía[editar | editar código]

Plan d'a Ciudat d'o Vaticano.

A Ciudat d'o Vaticano constituye un enclau adintro d'a ciudat italiana de Roma, con a qual tien una muga de 4 km. Se troba situata en a zona uest de Roma, en un chicot tozar en a marguin dreita d'o río Tíber.[1] O prencipal edificio d'o estato ye a basilica de Sant Pietro que se troba en a plaza d'o mesmo nombre. Adintro d'as murallas se troban atros edificios importants como el Palacio d'o Gubierno, os Museus Vaticanos y os Chardins Vaticanos.

Clima[editar | editar código]

Os hibiernos son suaus y, encara que as temperaturas son altas mientres o día, as nueitz son fredas. A temperatura meyana en chinero ye de 7 °C, mientres que en chulio ye de 24 °C. I plebe poco entre mayo y setiembre. Octubre y noviembre son os meses mas umedos.[2]

Economía[editar | editar código]

Museus Vaticanos: A sala dita Braccio Nuovo.

O Vaticano no puet mantener-se gracias a l'actividat productiva d'o suyo propio territorio, limitata a la venda d'obchectos toristicos, libres d'impuestos, estampetas y dentratas a museus. Pero cuenta amás con os grans ingresos d'a Ilesia Catolica en tot o mundo, provenients de: as aportacions economicas d'os Estatos a on cuenta con alcuerdos de financiamiento (por a suya tradición catolica u por a presión de partitos politicos afins), as donacions d'os catolicos u d'interpresas vinclatas a els; os beneficios d'as interpresas propiedat d'a Ilesia y d'as suyas actividatz financieras de banca y bolsa a nivel internacional. A economía yera muit danyata en 1979, y tres anyos dimpués se produce a caita d'un d'os bancos más ilustres de Italia, o Banco Ambrosiano, que levaba as finanzas internacionals d'o Vaticano. Dimpués o Papa tresladó a responsabilidat d'a economia vaticana a lo Estato, que, a partir de 1984, s'encargarba d'as finanzas. Cinco anyos dimpués, o Papa fa una reestructuración d'a organización economica y a economía estatal s'encargó a cinco financiers reconoixitos internacionalment (encara que baixo lo control d'una comisión formata por cinco cardenals).

Monedas[editar | editar código]

Debito a un alcuerdo con Italia, en representación d'a Unión Europea, a moneda vaticana ye l'euro. A ciudat tien euros con disenyo propio, que son acceptatos en Italia y a resta de países d'a zona euro. A Ciudat d'o Vaticano no tien un banco que pueda emitir istas monedas, por ixo tien un alcuerdo con Italia ta la suya fabricación, que no puet estar de más d'un millón d'euros anyals.

Medios de comunicación[editar | editar código]

Antena d'a Radio Vaticano.

A Ciudat d'o Vaticano emite as suyas propias estampetas postals y monedas, tien una estación de ferrocarril y un periodico (L'Osservatore Romano), una emisora, (Radio Vaticano) y una televisión (Centro televisivo vaticano), amás de diferents fundacions, como Latinitas, ta o estudio d'o latín, academias y universidatz pontificias.

Servicio telefonico[editar | editar código]

O estato d'a Ciudat d'o Vaticano tien un servicio de telefons que disposa de modernas instalacions ta la comunicación tanto interna como externa d'a ciudat tamién disposa de presonal altament capacitato. S'ha de tener en cuenta que no existe o dreito a la confidencialidat d'as comunicacions telefonicas u d'unatro tipo. A ciudat estato tien una complexa infraestructura de retes, por lo que tien una autonomía completa.

Transportes[editar | editar código]

A ciudat tien una gara que recorre o trachecto dende o Vaticano dica Italia. Amás, tamién tien un helipuerto. Os servicios d'autocar dende a ciudat de Roma son freqüents.

Sieglas automovilisticas[editar | editar código]

O Papamóbil con a matricla SCV1.

O Vaticano atorga a traviés d'o "rechistro de vehíclos vaticanos" una matricla a los automóbils d'ista ciudat-estato. Os automóbils que son d'o gubierno portían as sieglas "RVV" y os que son d'os ciudadans, "SCV".

Esfensa[editar | editar código]

A tradicional apariencia d'a Guardia Suiza amaga un moderno exercito d'elite.

A Guardia Suiza ye o cuerpo melitar encargato d'a seguridat d'a Ciudat d'o Vaticano. Ye composata por bells cient soldatos (totz hombres): quatre oficials, 23 comandants intermedios, 70 alabarders, 2 tamboriners y un capellán. Son entrenatos en procedimientos y maneyo d'armas modernas (com o fusil suizo Sig 550), encara que tamién s'amostra a maniar a espata y l'alabarda.

A Guardia Suiza tien a suya seu debant d'o Palacio Apostolico Pontificio.

Seguntes os Pactos de Letrán sinyatos con o gubierno faixista italián de Benito Mussolini, s'establió que a Policía italiana ha de cusirar, en chunto con a Guardia Suiza y os Servivios Vaticanos de Seguridat (servicios secretos), a Plaza de Sant Pietro.

A esfensa d'a Ciudat d'o Vaticano ye proporcionata por Italia.

Nacionalidat[editar | editar código]

A nacionalidat vaticana no s'obtién por naiximiento, sino por o sistema de iure officii u concesión, a aquellas presonas que treballan ta o Vaticano. Tamién pueden obtener a nacionalidat os conchuches (que s'anula, en caso de deseparación) y fillos (que se anula si son treballadors, tienen más de 25 anyos u en o caso d'as fillas si se casan) d'os treballadors vaticanos.[3]

Seguntes as leis italianas, si una presona pierde a ciudadanía vaticana y no tiene denguna atra ciudadanía automaticament esdevién ciudadán d'Italia.[4]

O 31 d'aviento de 2005, yeran 558 as presonas con nacionalidat vaticana, d'as qualas 246 teneban dople nacionalidat.

Istas 558 presonas yeran:[5]

Asinas, d'as presonas que tienen a nacionalidat vaticana, un 80% fan parti d'o clero d'a Ilesia Catolica, y a mayor parti d'a resta son guardias suizos, que tamién son catolicos, estando amás iste un d'os prencipals regles ta dentrar en a Guardia Suiza. No se diz a relichión d'as atras 43 presonas.

Istas cifras se refieren a presonas con nacionalidat vaticana, pero no totz son residents en a Ciudat. Os ciudadans que treballan en misions diplomaticas, a gran mayoría d'os cardenals y una gran proporción d'os miembros d'o clero y laicos que treballan en o Vaticano viven fuera d'o Estato.

Cultura[editar | editar código]

Os Museus Vaticanos.

A cultura d'o Vaticano, como ye platero, se corresponde con a cultura d'a Ilesia Catolica, encara que s'ubre tamién a l'arte d'atras culturas, y o suyo mayor exponent son as obras d'arquitectura, como a Basilica de Sant Pietro, a Plaza de Sant Pietro, a Capiella Sixtina y os Museus Vaticanos.

Entre os Museus Vaticanos se troban: o Museu Gregorián d'arte echipcio y d'arte etrusco, o Museu Pío Clementín, o museu Chiaramonti y a Pinacoteca Vaticana.

Muitos artistas y arquitectos famosos como Bramante, Michelangelo y Bernini treballoron en importantismas obras artisticas que hue se pueden admirar en os edificios vaticanos.

Esportes[editar | editar código]

O Vaticano tien una selección de fútbol, a Selección de fútbol d'a Ciudat d'o Vaticano, que no ye asociata ni a la NF-Board ni a la FIFA. Ista selección s'enfrontinó a Sant Marino y Múnegu, quedando 0-0 contra os dos equipes. O equipe ye composato por voluntarios d'a Guardia Suiza, miembros d'o Consello Papal y por guardias d'os museus.

En febrero de 2007 sacerdotz y seminaristas d'a Ciudat d'o Vaticano y Roma chugoron a primera «Copa Clerical». Ye o primer campionato d'equipes formatos por clerigos, una ideya d'o Secretario d'Estato, o cardenal Tarcisio Bertone.

Referencias[editar | editar código]


Estatos d'Europa
Abkhasia3 | Albania | Alemanya | Alto Karabakh3 | Andorra | Armenia2 | Austria | Azerbaichán1 | Belarrusia | Belchica | Bosnia y Herzegovina | Bulgaria | Cazaquistán1 | Croacia | Cheorchia1 | Chipre2 | Chipre d'o Norte2, 3 | Chequia | Dinamarca | Donetsk4 | Eslovaquia | Eslovenia | Espanya1 | Estonia | Finlandia | Francia1 | Grecia | Hongría | Islandia | Irlanda | Italia1 | Kosovo3 | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgo | Macedonia | Malta | Moldavia | Múnegu | Montenegro | Noruega | Osetia d'o Sud3 | Países Baixos | Polonia | Portugal | Reino Unito | Rumanía | Rusia1 | San Marino | Serbia | Suecia | Suiza | Transnistria3 | Turquía1 | Ucraína | Vaticano
Dependencias: Åland | Akrotiri y Dhekelia | Chibraltar | Guernési | Isla de Man | Islas Feroe | Jèrri | Svalbard
1 Parti d'o suyo territorio ye difuera d'Europa. 2 Se troba en Asia, pero tien relacions historico-culturals con Europa. 3 Parcialment reconoixito. 4 No reconoixito