Chan (dios román)

De Biquipedia

Chan (en latín Janus) ye, en a mitolochía romana, un dios que teneba dos caras mirando enta os dos costatos d'o suyo perfil. Chan yera o dios d'as puertas, os prenzipios e os fins (u siga os cabos). Por ixo li consagroron o primer mes de l'año, Ianuarius, (que cambeyó ta Janeiro en latín bético e Janero en latín tarraconense, d'on bien l'aragonés chenero).

Se representa por un regular como bifront, con as dos caras mirando enta sentitos opuestos, y esto ye més frecuent en a tradizión zeltoligur que en a tradizión romana. Ye un dios d'os cambeyos e as transizions, d'os intes en os que se traspasa l'umbral que desepara o pasato y o futuro. A suya protezión, doncas, ye pa qui deseye cambeyar l'orden d'as cosas. L'onraban cada begata que s'encomenzaba un prochecto nuebo, naxeba un ninón u se contraiba matrinomio.

O suyo prenzipal templo en o Foro Román teneba puertas que miraban ta l'este e l'ueste, enta o prenzipio e fin d'o día, e entre ellas i eba una estatua suya, con as dos caras opuestas. En totas as casas li se adrezaba una pregaria de maitín, y en tota fayena domestica se miraba a suya asistenzia. Como dios d'os prenzipios, lo imbocaban publicament o día de cabo d'año, 1 de chenero (Ianuarius), o mes que bién d'o suyo nombre porque encomienza l'añata nueba. Lo imbocaban cuan encomenzaba una guerra, e mientres durase as puertas d'o suyo templo eban d'estar siempre ubiertas. Cuan Roma yera en paz, as puertas eban d'estar zarratas. chan no tien equibalent en a mitolochía grieca.

A l'egual que Prometeu, Chan ye una clase d'eroye zebilizador, car li s'atribuyen cosas importants como a imbenzión d'os diners, as leis e l'agricultura. Seguntes os romans este dios aseguraba buenos fins.

Entre os apelatibos que rezibió en destacan dos:

• Janus patulsius, yera como eba d'imbocar qui pasaba por una puerta que i eba debant d'una d'as caras d'o dios.
• Janus clusivius), yera como eban d'imbocar a l'atra cara.

[editar] Etimolochía

A etimolochía d'este dios se relaziona con a etimolochía de Diana e d'a diosa proto-indoeuropeya Ana. Os cristians preboron de cristianizar parte d'os elementos d'este dios como San Chuan, pero o suyo recuerdo permanexió en o folklore como a representazión de l'año que remata como un aguelo e l'año que encomienza como un choben.