Cenisosa

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Cenisosa
Offterdinger Aschenbrodel (1).jpg
Cenisosa
Información cheneral
Autor Cuento popular
Chenero literario Cuento
Subchenero Fadas
Versión en alemán
Títol Aschenputtel
Autor Chirmans Grimm
País Flag of Germany.svg Alemanya
Calendata de
publicación
1812
Versión en francés
Títol Cendrillon
Autor Charles Perrault
País Flag of France.svg Francia
Traducción ta l'aragonés
Títol A Cenisienta
Traductor Fina de Casa Mañas y Chus de Casa Prisca
País Flag of Aragon.svg Aragón

A Cenisosa[1] (en alemán Aschenputtel, en francés Cendrillon, en italián Cenerentola, tamién s'ha traduciu ta l'aragonés como Cenisienta[2]) ye un cuento de fadas folclorico d'o que bi ha quantas versions, orals y escritas, antigas y modernas, procedents de diferents puestos d'o mundo. En o sistema de clasificación d'Aarne-Thompson, se mete en o grupo d'os cuentos folcloricos ordinarios (II), aintro d'ell, en o d'os aduyants sobrenaturals (500-559), y en concreto o subtipo 510 A: o d'a heroina encorrida.[3]

Una d'as formas d'o cuento d'a Cenisosa mas conoixidas en occident ye a d'o francés Charles Perrault, que escribió en 1697 una versión d'a historia transmesa a traviés d'a tradición oral; a de Perrault se conoixe con o títol de Cendrillon ou La petite pantoufle de verre (Cenisosa u o zapatet de vidre). Anterior a ella ye a versión d'o italián Giambattista Basile: A Gata Cenisosa (en italián, La Gatta Cenerentola; en l'orichinal napolitán, La gatta cennerentola), que bebe d'a tradición chuliana; en ixa zona, se charra o napolitán, y en ixa luenga ye escrito o cuento de Basile.

En Alemanya, a versión d'a Cenisosa que fa parti d'a colección de cuentos de fadas (Märchen) d'os Chirmans Grimm Kinder- und Hausmärchen (Cuentos d'a infancia y ta a casa) ye dica agora a mas popular. A versión de l'anyo 1812 d'os Chirmans Grimm varía manimenos en muitos detalles d'a francesa, lo que no ye raro si se para cuenta que cada país europeu tien a suya propia tradición oral d'o personache.

Disney realizó en 1950 una versión d'a Cenisosa que s'asemella mas a la de Perrault que a la d'os Chirmans Grimm, razón por a que en America ye mas conoixida a versión d'o francés.

A historia[editar | editar código]

A Cenisosa explica a historia d'una mesacha choven muit polida, que en morir-se su pai dimpués d'haber-se casau por segunda vegada, queda privada d'o papel que le correspondeba en a familia. A seva malvada madrastra y as suyas cruels chirmanastras l'imposan o papel d'esclava domestica y, como l'odian tanto, le meten a embotada de "Cenisosa".

A vida d'a Cenisosa cambea quan s'entera que en a cort se celebrará un baile en o que o prencipe trigará a la suya muller (en bellas variant d'a historia bi ha tres bailes).

Con l'aduya machica d'a suya fada madrina a mesacha puet acudir a o baile, con un poliu vestiu de seda (a tamas d'a oposición d'a madrastra). En o baile truca o ficacio d'o prencipe con qui baila toda a nueit. Manimenos a las dotze d'a nueit ha de marchar (ya que ye a hora en que se creba o encantamiento feito por a fada madrina). Pero a Cenisosa se'n va tan ascape que en a fuyida pierde un d'os suyos zapatos de vidre (en as versions en as que bi ha tres bailes lo pierde en o tercero). O prencipe, muit enamorau, troba o zapato y anuncia que se casará con l'unica mesacha d'o reino que tienga os pietz prou chicotz como ta calzar-lo.

A o día venient os sirvients d'o prencipe van por tot o reino fendo probar-se o zapato de vidre a todas as mesachas chovens, encluyindo as chirmanastras d'a Cenisosa. En a versión alemana d'a historia istas miran d'enganyar a o prencipe, l'una tallando-se un dido y l'altra o calcanyar ta que podesen meter-se o zapato. Un muixón, manimenos, avisa a o prencipe d'os dos enganys. En zagueras, a Cenisosa demuestra a suya identidat y se casa con o prencipe.

En a versión alemana, o personache d'a fada madrina no existe, sino que o vestiu y os zapatos apareixen en un árbol que ha creixiu a o costau d'a sepoltura de su mai. Como en as versions en as que sí apareixe a fada madrina, representa a voluntat d'a mai d'a Cenisosa, indignada por a crueldat d'a madrastra. Tamién o muixón azul que aduya a o prencipe en a busqueda d'a Cenisosa (revelando-le que as chirmanastras le miran d'enganyar) representa a mai d'a Cenisosa.

Referencias[editar | editar código]

  1. (es) BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008. p 520, pachina a on se puet consultar o significau de l'adchectivo cenisosoISBN 978-84-8094-061-0
  2. (an) Fina de Casa Mañas y Chus de Casa Prisca. "Bi-staba una vegada... Caperuxeta Roya, Os tres gorrins y A Cenisienta". Asociación A Gorgocha. Ansó, 2006. ISBN 13-978-84-611-2341-4
  3. AT 0510: The Persecuted Heroine

Vinclos externos[editar | editar código]

  • Charles Perrault: Cenisosa u o zapatet de vidre (Cendrillon ou La petite pantoufle de verre).