Canyo (construcción hidraulica)

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca

Un canyo ye una estructura que construyen en zonas aridas pa aproveitar l'augua sotorrana d'os pueyos y regar as planas.

Descripción[editar | editar código]

Tallo transversal d'un qanat.

S'encomienza fendo un pozo principal en un pueyo dica plegar a l'aqüifero que se reconoix por a humidat d'o suelo. Dimpués se fa un canyo quasi horizontal dende o piet d'o pueyo dica on ye l'augua. Este canyo ha de tener un poquet de costera, pa que baixe l'augua. Contra més luengo siga o Qanat menos pendient ha de tener.

A més d'o pozo principal, se fan pozos secundarios que unen o canyo horizontal con a superficie. Esto ye pa ventilar a construcción y pa mantener-la, y tamién pa permitir que i accedan os treballadors, que entre atras cosas han de quitar a tierra que puet embozar o canyo.

O caracter sotorrano previén a evaporación y permite transportar l'augua dica os 70 km de distancia. Os qanat que fan servir rasas profundas en cuenta de canyos no s'aplican que pa distancias curtas.

Esta tecnica se crei que ye orichinaria de l'antiga Persia, (encara que bi ha discrepancias), y ye tipica de l'agricultura tradicional de pueblos d'Asia Central como os uzbecos u os uigurs. Baixo dominio román se facioron qanat en Siria y Echipto y dica en León del Roine y Luxemburgo. No ye seguro si a intruducción d'os qanat en l'Atlas saharián, a peninsula Iberica u Secilia ye de tiempos romans u de tiempos d'os musulmans. En o "Libro d'as Maraviellas d'o Mundo" pareix que parlen d'esta construcción hidraulica en relación con o Nilo y Echipto:

mas eillos no han puint de agoa po beuer si ella non viene por caynnos del Rio de Nil qui es en lures pozos

Qanats en Aragón[editar | editar código]

Se'n troban beluns en lugars Semontano pirenenco y en Os Monegros: Adauesca, Lagunarrota, A Perdiguera, Monesma, Ola, Ponzano, Selgua, As Velillas, Albero Alto, A Luenga, Piracés, Lanacha (en Nuestra Sinyora d'as Fuents) y Castillón de Monegros.

Fuera d'a provincia de Uesca, en a construcción d'a Font de la Vila de Calaceit facioron dos canyos en forma de V. Por a Fonnueva de Bulbuent tamién baixa augua que provién d'un canyo feito por a man de l'ombre.

Bibliografía[editar | editar código]