Balaguer

De Biquipedia
Ir ta: navego, busca
Balaguer
Municipio de Catalunya
Bandera
Balaguer Plaça del Mercadal Catalonia.jpg
Entidat
 • Estato
 • Comunidat
 • Provincia
 • Comarca
Municipio
Flag of Spain.svg Espanya
Flag of Catalonia.svg Catalunya
Leida
Noguera (comarca)
Superficie 57,32 km²
Población
 • Total

15,781 hab. (2007)
Altaria 233 m.
Distancia
 • 25 km

enta Leida
Codigo postal 25600
Chentilicio balaguerí / balaguerina (en catalán)
Ríos Segre
Situación de Balaguer en a Noguera
Situación de Balaguer en a Noguera.
www.Balaguer.net

Balaguer ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, capital d'a comarca d'a Noguera y d'o partito chudicial de Balaguer.

A suya población ye de 15.781 habitants (2007), en una superficie de 57,32 km² con una densidat de población de 275,31 hab/km².

Cheografía[editar | editar código]

A localidat de Balaguer ye situata a 373 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Leida, a capital d'a suya provincia. Ye trescruzata por o río Segre, un afluent de l'Ebro.

Mugas[editar | editar código]

O suyo termin municipal muga con Os de Balaguer a lo norte; con Camarasa y La Sentiu de Sió a l'este; con Vallfogona de Balaguer y Térmens a lo sur y con Menàrguens y Castelló de Farfanya a l'ueste.

Historia[editar | editar código]

Edat Antiga[editar | editar código]

Seguntes as escavacions arqueolochicas, estió un probable asentamiento ibero y román (se bi ha trobato terra sigillata), y d'as suyas murallas s'en han conservato partes d'o sieglo III y d'o sieglo IV. Posiblement o suyo orichen yera una fortaleza que guardaba un puent sobre o río Segre.

Edat Meya[editar | editar código]

Periodo islamico[editar | editar código]

Dica o sieglo IX no estió quaternata en a documentación. En l'anyo 864 unos monches d'a ciudat d'Albi (Occitania) que iban de Zaragoza ta Francia ficieron nueit en Balagium, etapa anterior a Berga.

Seguntes Abū Ahmad Ibn, Balaguer prencipió a estar important baixo a familia d'os Banu Qasi. O castiello de Balaguer fue construyito por Lope Ibn Ahmad, o sinyor d'a Taifa de Leida, en 877, que ya en 862 bi heba construyito una zuda.[1] Un escrito d'una mezquita d'a ciudat de Túniz charra d'a batalla d'Albesa, l'anyo 1003, amán de Balagé, entre Ramon Borrell (conte de Barcelona) y Ermengol I (conte d'Urchel) contra os musulmans.

Un documento cita que Muhammad Ibn Lope, o mesmo que firió de muerte en 897 a Wildredo I de Barcelona en un ataque a Barcelona, asitió os castiellos de Monzón, Balagay (Balaguer) y Balbastro. En l'anyo 927 Balaguer se rebeló contra Lop, pero a ciudat continó en mans d'os Banu Hud, d'as taifas de Leida y Zaragoza.

Periodo cristián[editar | editar código]

A ciudat de Balaguer resistió os ataques d'Arnau Mir de Tost, un noble d'o condato d'Urchel que fació encursions enta Moriello de Monclús, y fué conquerita breument (dende o 1100 dica 1101) por o suyo nieto Guerau II de Cabrera, baixo as ordens de Ermengol V d'Urchel. Balaguer fue reconquerita finalment l'anyo 1105 en un ataque conchunto de Remón Berenguer III, conte de Barcelona, y Pero Ansúrez, noble castellán tutor d'o suyo nieto Ermengol VI d'Urchel. Balaguer pasó t'as mans d'o condato d'Urchel (estió a residencia d'os condes d'Urchel), anque enfeudato a lo condato de Barcelona; o bizcondato d'Àger tenió un quarto d'a ciudat y dreitos sobre a suya zuda. O 7 de chunio de 1111, Balaguer pasó a mans d'a diocesi d'Urchel.

O 13 d'abril de 1106, Guerau II de Cabrera cedió en feudo os suyos dreitos a Arnau Berenguer d'Anglesola, que encomenzó a repoblación d'a ciudat con cristians debant d'os ataques d'a Taifa de Leida. En febrero de 1113, concedioron bells dreitos a lo bispe d'Urchel y a lo caballero Bernat Eixard.

As primeras repoblacions d'importancia, manimenos, estioron en 1118 (a carta puebla daba en propiedat as tierras d'as dos márguins d'o río Segre a os suyos habitants, 27 familias como os Guadall, Guirt, Bernat, Fortés, Isarn, Mir u Arnau), repoblacions feitas con chents orichinarias d'as vals d'Àger y de Meià, y dimpués d'a Ribagorza, a Gascunya y o Lenguadoc. Dimpués, en una ampliación de dreitos a los habitants de Balaguer, istos quedoron exentos d'os chudicios con fierro rusient y atros, amás de conceder-les a liberación d'os malos usos y conceder dreito a celebrar mercato os sabatos y a celebrar a feria de Sant Bertolomeu.

En as guerras entre o rei Chaime I d'Aragón y a nobleza aragonesa, a ciudat de Balaguer estió una plaza important en mans d'os sublevatos, dica a suya conquiesta l'anyo 1228, seguntes charra a Cronica de Bernat Desclot. Ermengol X d'Urchel se fizo vasallo d'o rei Chaime I para intentar retener o condato d'Urchel, pero iste pasó dimpués a mans d'o rei Alifonso IV d'Aragón por herencio. O condato tornó t'a familia d'Urchel, pero en 1413 pasó o poder d'o rei Ferrando I d'Aragón pa cutio, dimpués d'o setio d'a ciudat. Ferrando I dexó a ciudat en o suyo testamento a Chuan II d'Aragón, que la ocupó l'anyo 1418. En a Guerra Civil Catalana de 1462-1472, a ciudat de Balaguer estió a base d'operacions de Chuan II, dica a conquiesta de Leida en 1464. A ciudat fue incorporata a la Corona pa cutio a la muerte de Chuan II, por o suyo fillo, Ferrando II d'Aragón.

Edat Moderna[editar | editar código]

O campanar d'a ilesia de Santa María de Balaguer.

O rei Carlos I concedió a la ciudat de Balaguer o dreito a celebrar mercato (feria) por a festividat de Sant Pero. En o sieglo XVI, a ciudat estió afectata por a peste negra y o bandolerismo, endemico en a suya redolada. O baile d'Alòs, Arnau Escuder, que yera uno d'ixos bandolers, asitió en 1589 en o castiello de Cubells a bells nobles d'a redolada.

En a Guerra d'os Segadors, as tropas francesas conquerioron a ciudat en 1642. Fue ocupata por as tropas castellanas en 1644, y dende ixe momento, fue atacata dende Aragón por os franceses, que la recuperoron. Fue reconquiesta por os castellans en 1652 ya pa cutio.

En a Guerra de Succesión Espanyola, a ciudat de Balaguer aceptó o gubierno de l'archiduque Carlos d'Austria, anque capituló en 1711 dimpués d'a batalla d'Almenar. Con os Decretos de Nueva Planta a ciudat fue degradata a una localidat común d'o correchimiento de Leida, en cuentas d'estar capital d'una beguería.

O 4 d'abril de 1810, en a Guerra d'o Francés, o mariscal francés Suchet ocupó a ciudat, albandonata por os suyos habitants. Os vecins d'a redolada fueron forzatos a reconstruyir t'o Exercito francés de Napoleón I as murallas de Balaguer, ocupata por os franceses dica 1814.

As fortificacions d'a ciudat fueron reconstruyitas tamién en 1833-1840, en a Primera Guerra Carlista, anque en 1894 as murallas fueron enronadas.

En a Guerra Civil espanyola, dimpués d'a retirata d'o Exercito Popular Republicán en o Frente d'Aragón, se desvinió a batalla de Balaguer, d'o 22 a o 28 de mayo de 1938, coordinato con un contraataque d'a 43ª División, que yera en ixas calendatas en a bolsa de Bielsa, ta eliminar una capeza de puent.

Demografia[editar | editar código]

Evolución demografica
1497 f 1515 f 1553 f 1717 1787 1857 1877 1887 1900
467 417 369 1.620 3.634 5.368 4.742 4.509 4.938
1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1990
4.800 5.325 5.700 6.031 6.469 8.342 11.676 12.432 13.378
1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2008
13.069 13.348 13.103 13.188 13.275 13.718 14.540 15.769 -
2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 -
- - - - - - - - -
1497-1553: fuegos; 1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito


Administración[editar | editar código]

Reparto de concellers[editar | editar código]

Eleccions municipals
Partito 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007
CiU 4 3 7 8 7 7 6 5
PSC 3 5 8 7 8 8 8 8
Independients 3 5 - - - - - -
ERC - - - 1 1 1 2 1
IC 7[2] 1[2] 1 - - - - 2
PP - 3[3] 1[4] 1 1 1 1 1
Total 17 17 17 17 17 17 17 17

Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.

Alcaldes[editar | editar código]

Lista d'alcaldes
Lechislatura Nombre Partito politico
19791983
19831987
19871991
19911995
19951999
19992003
20032007
20072011 Miguel Aguilà Barril Partit dels Socialistes de Catalunya

Molimentos[editar | editar código]

Vinclos externos[editar | editar código]

Referencias[editar | editar código]


Municipios d'a comarca de Noguera
Àger | Albesa | Algerri | Alòs de Balaguer | Artesa de Segre | Les Avellanes i Santa Linya | Balaguer | La Baronia de Rialb | Bellcaire d'Urgell | Bellmunt d'Urgell | Cabanabona | Camarasa | Castelló de Farfanya | Cubells | Foradada | Ivars de Noguera | Menàrguens | Montgai | Oliola | Os de Balaguer | Penelles | Ponts | Preixens | La Sentiu de Sió | Térmens | Tiurana | Torrelameu | Vallfogona de Balaguer | Vilanova de l'Aguda | Vilanova de Meià