Balaguer
De Biquipedia
|
Balaguer |
|||
|---|---|---|---|
|
|
|||
| Nombre ofizial | {{{nombre_ofizial}}} | ||
| Estato | |||
| Comunidat autonoma | [[{{{comunidá}}}]] | ||
| Comunidat autonoma | |||
| Probinzia | Leida | ||
| Probinzia | [[probinzia d'{{{probinziad}}}|{{{probinziad}}}]] | ||
| Comarca | Noguera (comarca) | ||
| Monezipio | {{{monezipio}}} | ||
| Codigo postal | 25600 | ||
| Superfizie | 57,32 km² | ||
| Altaria | 233 m. | ||
| Distanzia | 25 km á Leida | ||
| Poblazión | 15.781 ab. (2007) | ||
| Chentilizio | balaguerí / balaguerina (en catalán) | ||
| Ríos | Segre | ||
| Pachina web | www.Balaguer.net | ||
Situazión de Balaguer en a Noguera. |
|||
Balaguer ye un monezipio catalán situato en la probinzia de Leida, capital d'a comarca d'a Noguera y d'o partito chudizial de Balaguer.
A suya poblazión ye de 15.781 abitants (2007), en una superfizie de 57,32 km² con una densidat de poblazión de 275,31 ab/km².
Contenius |
[editar] Cheografía
A localidat de Balaguer ye situata á 373 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, á una distanzia de 25 km d'a ziudat de Leida, a capital d'a suya probinzia. Ye trescruzata por o río Segre, un afluent de l'Ebro.
[editar] Mugas
O suyo termín monezipal muga con Os de Balaguer á lo norte; con Camarasa y La Sentiu de Sió á l'este; con Vallfogona de Balaguer y Térmens á lo sur y con Menàrguens y Castelló de Farfanya á l'ueste.
[editar] Istoria
[editar] Edat Antiga
Seguntes as escabazions arqueolochicas, estió un probable asentamiento ibero y román (se bi ha trobato terra sigillata), y d'as suyas murallas s'en han conserbato partes d'o sieglo III y d'o sieglo IV. Posiblement o suyo orichen yera una fortaleza que guardaba un puen sobre o río Segre.
[editar] Edat Meya
[editar] Periodo islamico
Dica o sieglo IX no estió cuaternata en a documentazión. En l'año 864 unos monches d'a ziudat d'Albi (Oczitania) que iban de Zaragoza ta Franzia fizieron nuei en Balagium, etapa anterior á Berga.
Seguntes Abū Ahmad Ibn, Balaguer prenzipió á estar important baxo a familia d'os Banu Qasi. O castiello de Balaguer fue construyito por Lope Ibn Ahmad, o siñor d'a Taifa de Leida, en 877, que ya en 862 bi eba construyito una zuda.[1] Un escrito d'una mezquita d'a ziudat de Tunez charra d'a batalla d'Albesa, l'año 1003, amán de Balagé, entre Ramon Borrell (conte de Barzelona) y Ermengol I (conte d'Urchel) contra os musulmans.
Un decumento zita que Muhammad Ibn Lope, o mesmo que firió de muerte en 897 á Wildredo I de Barcelona en un ataque á Barzelona, setió os castiellos de Monzón, Balagay (Balaguer) y Balbastro. En l'año 927 Balaguer se rebeló contra Lop, pero a ziudat continó en mans d'os Banu Hud, d'as taifas de Leida y Zaragoza.
[editar] Periodo cristián
A ziudat de Balaguer resistió os ataques d'Arnau Mir de Tost, un noble d'o condato d'Urchel que fazió encursions enta Moriello de Monclús, y fué conquerita breument (dende o 1100 dica 1101) por o suyo nieto Guerau II de Cabrera, baxo as ordens de Ermengol V d'Urchel. Balaguer estió reconquerita finalment l'año 1105 en un ataque conchunto de Remón Berenguer III, conte de Barzelona, y Pero Ansúrez, noble castellán tutor d'o suyo nieto Ermengol VI d'Urchel. Balaguer pasó t'as mans d'o condato d'Urchel (estió a residenzia d'os condes d'Urchel), anque enfeudato á lo condato de Barzelona; o bizcondato d'Àger abió un cuarto d'a ziudat y dreitos sobre a suya zuda. O 7 de chunio de 1111, Balaguer pasó á mans d'a diozesis d'Urchel.
O 13 d'abril de 1106, Guerau II de Cabrera zedió en feudo os suyos dreitos á Arnau Berenguer d'Anglesola, que encomenzó a repoblazión d'a ziudat con cristians debant d'os ataques d'a Taifa de Leida. En febrero de 1113, conzedioron bels dreitos á lo bispe d'Urchel y á lo caballero Bernat Eixard.
As primeras repoblazions d'importanzia, manimenos, estioron en 1118 (a carta puebla daba en propiedat as tierras d'as dos márguins d'o río Segre á os suyos abitants, 27 familias como os Guadall, Guirt, Bernat, Fortés, Isarn, Mir u Arnau), repoblazions feitas con chens orichinarias d'as bals d'Àger y de Meià, y dimpués d'a Ribagorza, a Gascuña y o Lenguadoc. Dimpués, en una ampliazión de dreitos á los abitants de Balaguer, istos quedoron exentos d'os chudizios con fierro rusient e atros, á más de conzeder-les a liberazión d'os malos usos e conzeder dreito á zelebrar mercato os sabatos y á zelebrar a feria de San Bertolomeu.
En as guerras entre o rei Chaime I d'Aragón y a nobleza aragonesa, a ziudat de Balaguer estió una plaza important en mans d'os sublebatos, dica a suya conquiesta l'año 1228, seguntes charra a Cronica de Bernat Desclot. Ermengol X d'Urchel se fizo basallo d'o rei Chaime I para intentar retener o condato d'Urchel, pero iste pasó dimpués á mans d'o rei Alifonso IV d'Aragón por erenzio. O condato tornó t'a familia d'Urchel, pero en 1413 pasó definitibament ta o poder d'o rei Ferrando I d'Aragón, dimpués d'o setio d'a ziudat. Ferrando I dexó a ziudat en o suyo testamento á Chuan II d'Aragón, que la ocupó l'año 1418. En a Guerra Zebil Catalana de 1462-1472, a ziudat de Balaguer estió a base d'operazions de Chuan II, dica a conquiesta de Leida en 1464. A ziudat estió definitibament encorporata á la Corona á la muerte de Chuan II, por o suyo fillo, Ferrando II d'Aragón.
[editar] Edat Moderna
O rei Carlos I conzedió á la ziudat de Balaguer o dreito á zelebrar mercato (feria) por a festibidat de San Pietro. En o sieglo XVI, a ziudat estió afeutata por a peste negra e o bandolerismo, endemico en a suya redolada. O baile d'Alòs, Arnau Escuder, que yera uno d'ixos bandolers, setió en 1589 en o castiello de Cubells á bels nobles d'a redolada.
En a Guerra d'os Segadors, as tropas franzesas conquerioron a ziudat en 1642. Estió ocupata por as tropas castellanas en 1644, y dende ixe momento, estió atacata dende Aragón por os franzeses, que la recuperoron. Estió definitibament reconquiesta por os castellans en 1652.
En a Guerra de Suzesión Española, a ziudat de Balaguer azeptó o gubierno de l'archiduque Carlos d'Austria, anque capituló en 1711 dimpués d'a batalla d'Almenar. Con os Decretos de Nueba Planta a ziudat fue degradata á una localidat común d'o correchimiento de Leida, en cuentas d'estar capital d'una beguería.
O 4 d'abril de 1810, en a Guerra d'a Independenzia española, o mariscal franzés Suchet ocupó a ziudat, albandonata por os suyos abitans. Os bezíns d'a redolada fueron forzados á reconstruyir ta l'Exerzito franzés de Napoleón I as murallas de Balaguer, ocupata por os franzeses dica 1814.
As fortificazions d'a ziudat fueron reconstruyitas tamién en 1833-1840, en a Primera Guerra Carlista, anque en 1894 as murallas fueron enronadas.
En a Guerra Zebil española, dimpués d'a retirata de l'Exerzito Popular Republicán en o Frente d'Aragón, abió lugar a batalla de Balaguer, d'o 22 á o 28 de mayo de 1938, coordinato con un contraataque d'a 43ª Dibisión, que yera en ixas calendatas en a bolsa de Bielsa, ta eliminar una capeza de puen.
[editar] Demografia
|
||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
| 1497-1553: fuegos; 1717-1981: poblazión de feito; 1990- : poblazión de dreito | ||||||||||||||||||
[editar] Almenistrazión
[editar] Reparto de conzellers
|
|
||||||||
| Partito | 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 |
| CiU | 4 | 3 | 7 | 8 | 7 | 7 | 6 | 5 |
| PSC | 3 | 5 | 8 | 7 | 8 | 8 | 8 | 8 |
| Independients | 3 | 5 | - | - | - | - | - | - |
| ERC | - | - | - | 1 | 1 | 1 | 2 | 1 |
| IC | 7[2] | 1[2] | 1 | - | - | - | - | 2 |
| PP | - | 3[3] | 1[4] | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Total | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 | 17 |
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
[editar] Alcaldes
| Lechislatura | Nombre | Partito politico |
|---|---|---|
| 1979–1983 | ||
| 1983–1987 | ||
| 1987–1991 | ||
| 1991–1995 | ||
| 1995–1999 | ||
| 1999–2003 | ||
| 2003–2007 | ||
| 2007–2011 | Miguel Aguilà Barril | Partit dels Socialistes de Catalunya |
[editar] Molimentos
- Ilesia de Santa María de Balaguer, d'estilo gotico, construyita por orden de Pietro IV d'Aragón.
- Ilesia d'o Santo Cristo.
- O castiello de Balaguer, que estió a residenzia d'os contes d'Urchel.
- Monesterio de Santo Domingo, d'a Orden Dominicana, d'os sieglos XIV-XV.
[editar] Enrastres esternos
Se beigan as imachens de Commons sobre Balaguer.- (ca) Pachina web monezipal.
- (ca) Informazión en a web d'a Generalitat de Catalunya.
- (ca) Informazión en a web d'o Institut d'Estadística de Catalunya.
- (fr) Mapa de Balaguer en o sieglo XVII en a Biblioteca Nazional de Franzia.
- (ca) O castiello de Balaguer en CastellsdeLleida.com.
[editar] Referenzias
- ↑ (ca) Balaguer Medieval, en a pachina web d'o Museu d'a Noguera.
- ↑ 2,0 2,1 Partit Socialista Unificat de Catalunya
- ↑ Alianza Popular-Partido Democrático Popular-Unión Liberal
- ↑ Alianza Popular
| Monezipios d'a comarca de Noguera | |
|---|---|
| Àger | Albesa | Algerri | Alòs de Balaguer | Artesa de Segre | Les Avellanes i Santa Linya | Balaguer | La Baronia de Rialb | Bellcaire d'Urgell | Bellmunt d'Urgell | Cabanabona | Camarasa | Castelló de Farfanya | Cubells | Foradada | Ivars de Noguera | Menàrguens | Montgai | Oliola | Os de Balaguer | Penelles | Ponts | Preixens | La Sentiu de Sió | Térmens | Tiurana | Torrelameu | Vallfogona de Balaguer | Vilanova de l'Aguda | Vilanova de Meià |