Balaguer

De Biquipedia

Balaguer
Nombre ofizial	{{{nombre_ofizial}}}
Estato	España
Comunidat autonoma	[[{{{comunidá}}}]]
Comunidat autonoma	Cataluña
Probinzia	Leida
Probinzia	[[probinzia d'{{{probinziad}}}|{{{probinziad}}}]]
Comarca	Noguera (comarca)
Monezipio	{{{monezipio}}}
Codigo postal	25600
Superfizie	57,32 km²
Altaria	233 m.
Distanzia	25 km á Leida
Poblazión	15.781 ab. (2007)
Chentilizio	balaguerí / balaguerina (en catalán)
Ríos	Segre
Pachina web	www.Balaguer.net
Situazión de Balaguer en a Noguera.

Balaguer ye un monezipio catalán situato en la probinzia de Leida, capital d'a comarca d'a Noguera y d'o partito chudizial de Balaguer.

A suya poblazión ye de 15.781 abitants (2007), en una superfizie de 57,32 km² con una densidat de poblazión de 275,31 ab/km².

Contenius 1 Cheografía 1.1 Mugas 2 Istoria 2.1 Edat Antiga 2.2 Edat Meya 2.2.1 Periodo islamico 2.2.2 Periodo cristián 3 Edat Moderna 4 Demografia 5 Almenistrazión 5.1 Reparto de conzellers 5.2 Alcaldes 6 Molimentos 7 Enrastres esternos 8 Referenzias

[editar] Cheografía

A localidat de Balaguer ye situata á 373 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, á una distanzia de 25 km d'a ziudat de Leida, a capital d'a suya probinzia. Ye trescruzata por o río Segre, un afluent de l'Ebro.

[editar] Mugas

O suyo termín monezipal muga con Os de Balaguer á lo norte; con Camarasa y La Sentiu de Sió á l'este; con Vallfogona de Balaguer y Térmens á lo sur y con Menàrguens y Castelló de Farfanya á l'ueste.

[editar] Istoria

[editar] Edat Antiga

Seguntes as escabazions arqueolochicas, estió un probable asentamiento ibero y román (se bi ha trobato terra sigillata), y d'as suyas murallas s'en han conserbato partes d'o sieglo III y d'o sieglo IV. Posiblement o suyo orichen yera una fortaleza que guardaba un puen sobre o río Segre.

[editar] Edat Meya

[editar] Periodo islamico

Dica o sieglo IX no estió cuaternata en a documentazión. En l'año 864 unos monches d'a ziudat d'Albi (Oczitania) que iban de Zaragoza ta Franzia fizieron nuei en Balagium, etapa anterior á Berga.

Seguntes Abū Ahmad Ibn, Balaguer prenzipió á estar important baxo a familia d'os Banu Qasi. O castiello de Balaguer fue construyito por Lope Ibn Ahmad, o siñor d'a Taifa de Leida, en 877, que ya en 862 bi eba construyito una zuda.^[1] Un escrito d'una mezquita d'a ziudat de Tunez charra d'a batalla d'Albesa, l'año 1003, amán de Balagé, entre Ramon Borrell (conte de Barzelona) y Ermengol I (conte d'Urchel) contra os musulmans.

Un decumento zita que Muhammad Ibn Lope, o mesmo que firió de muerte en 897 á Wildredo I de Barcelona en un ataque á Barzelona, setió os castiellos de Monzón, Balagay (Balaguer) y Balbastro. En l'año 927 Balaguer se rebeló contra Lop, pero a ziudat continó en mans d'os Banu Hud, d'as taifas de Leida y Zaragoza.

[editar] Periodo cristián

A ziudat de Balaguer resistió os ataques d'Arnau Mir de Tost, un noble d'o condato d'Urchel que fazió encursions enta Moriello de Monclús, y fué conquerita breument (dende o 1100 dica 1101) por o suyo nieto Guerau II de Cabrera, baxo as ordens de Ermengol V d'Urchel. Balaguer estió reconquerita finalment l'año 1105 en un ataque conchunto de Remón Berenguer III, conte de Barzelona, y Pero Ansúrez, noble castellán tutor d'o suyo nieto Ermengol VI d'Urchel. Balaguer pasó t'as mans d'o condato d'Urchel (estió a residenzia d'os condes d'Urchel), anque enfeudato á lo condato de Barzelona; o bizcondato d'Àger abió un cuarto d'a ziudat y dreitos sobre a suya zuda. O 7 de chunio de 1111, Balaguer pasó á mans d'a diozesis d'Urchel.

O 13 d'abril de 1106, Guerau II de Cabrera zedió en feudo os suyos dreitos á Arnau Berenguer d'Anglesola, que encomenzó a repoblazión d'a ziudat con cristians debant d'os ataques d'a Taifa de Leida. En febrero de 1113, conzedioron bels dreitos á lo bispe d'Urchel y á lo caballero Bernat Eixard.

As primeras repoblazions d'importanzia, manimenos, estioron en 1118 (a carta puebla daba en propiedat as tierras d'as dos márguins d'o río Segre á os suyos abitants, 27 familias como os Guadall, Guirt, Bernat, Fortés, Isarn, Mir u Arnau), repoblazions feitas con chens orichinarias d'as bals d'Àger y de Meià, y dimpués d'a Ribagorza, a Gascuña y o Lenguadoc. Dimpués, en una ampliazión de dreitos á los abitants de Balaguer, istos quedoron exentos d'os chudizios con fierro rusient e atros, á más de conzeder-les a liberazión d'os malos usos e conzeder dreito á zelebrar mercato os sabatos y á zelebrar a feria de San Bertolomeu.

En as guerras entre o rei Chaime I d'Aragón y a nobleza aragonesa, a ziudat de Balaguer estió una plaza important en mans d'os sublebatos, dica a suya conquiesta l'año 1228, seguntes charra a Cronica de Bernat Desclot. Ermengol X d'Urchel se fizo basallo d'o rei Chaime I para intentar retener o condato d'Urchel, pero iste pasó dimpués á mans d'o rei Alifonso IV d'Aragón por erenzio. O condato tornó t'a familia d'Urchel, pero en 1413 pasó definitibament ta o poder d'o rei Ferrando I d'Aragón, dimpués d'o setio d'a ziudat. Ferrando I dexó a ziudat en o suyo testamento á Chuan II d'Aragón, que la ocupó l'año 1418. En a Guerra Zebil Catalana de 1462-1472, a ziudat de Balaguer estió a base d'operazions de Chuan II, dica a conquiesta de Leida en 1464. A ziudat estió definitibament encorporata á la Corona á la muerte de Chuan II, por o suyo fillo, Ferrando II d'Aragón.

[editar] Edat Moderna

O rei Carlos I conzedió á la ziudat de Balaguer o dreito á zelebrar mercato (feria) por a festibidat de San Pietro. En o sieglo XVI, a ziudat estió afeutata por a peste negra e o bandolerismo, endemico en a suya redolada. O baile d'Alòs, Arnau Escuder, que yera uno d'ixos bandolers, setió en 1589 en o castiello de Cubells á bels nobles d'a redolada.

En a Guerra d'os Segadors, as tropas franzesas conquerioron a ziudat en 1642. Estió ocupata por as tropas castellanas en 1644, y dende ixe momento, estió atacata dende Aragón por os franzeses, que la recuperoron. Estió definitibament reconquiesta por os castellans en 1652.

En a Guerra de Suzesión Española, a ziudat de Balaguer azeptó o gubierno de l'archiduque Carlos d'Austria, anque capituló en 1711 dimpués d'a batalla d'Almenar. Con os Decretos de Nueba Planta a ziudat fue degradata á una localidat común d'o correchimiento de Leida, en cuentas d'estar capital d'una beguería.

O 4 d'abril de 1810, en a Guerra d'a Independenzia española, o mariscal franzés Suchet ocupó a ziudat, albandonata por os suyos abitans. Os bezíns d'a redolada fueron forzados á reconstruyir ta l'Exerzito franzés de Napoleón I as murallas de Balaguer, ocupata por os franzeses dica 1814.

As fortificazions d'a ziudat fueron reconstruyitas tamién en 1833-1840, en a Primera Guerra Carlista, anque en 1894 as murallas fueron enronadas.

En a Guerra Zebil española, dimpués d'a retirata de l'Exerzito Popular Republicán en o Frente d'Aragón, abió lugar a batalla de Balaguer, d'o 22 á o 28 de mayo de 1938, coordinato con un contraataque d'a 43ª Dibisión, que yera en ixas calendatas en a bolsa de Bielsa, ta eliminar una capeza de puen.

[editar] Demografia

Eboluzión demografica

1497 f 1515 f 1553 f 1717 1787 1857 1877 1887 1900 467 417 369 1.620 3.634 5.368 4.742 4.509 4.938

1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1990 4.800 5.325 5.700 6.031 6.469 8.342 11.676 12.432 13.378

1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 - 13.069 13.348 13.103 13.188 13.275 13.718 14.540 15.769 -

1497-1553: fuegos; 1717-1981: poblazión de feito; 1990- : poblazión de dreito

[editar] Almenistrazión

[editar] Reparto de conzellers

Elezions monezipals
Partito	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007
CiU	4	3	7	8	7	7	6	5
PSC	3	5	8	7	8	8	8	8
Independients	3	5	-	-	-	-	-	-
ERC	-	-	-	1	1	1	2	1
IC	7[2]	1[2]	1	-	-	-	-	2
PP	-	3[3]	1[4]	1	1	1	1	1
Total	17	17	17	17	17	17	17	17

Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.

[editar] Alcaldes

Lista d'alcaldes

Lechislatura	Nombre	Partito politico
1979–1983
1983–1987
1987–1991
1991–1995
1995–1999
1999–2003
2003–2007
2007–2011	Miguel Aguilà Barril	Partit dels Socialistes de Catalunya

[editar] Molimentos

• Ilesia de Santa María de Balaguer, d'estilo gotico, construyita por orden de Pietro IV d'Aragón.
• Ilesia d'o Santo Cristo.
• O castiello de Balaguer, que estió a residenzia d'os contes d'Urchel.
• Monesterio de Santo Domingo, d'a Orden Dominicana, d'os sieglos XIV-XV.

[editar] Enrastres esternos

• Se beigan as imachens de Commons sobre Balaguer.
• (ca) Pachina web monezipal.
• (ca) Informazión en a web d'a Generalitat de Catalunya.
• (ca) Informazión en a web d'o Institut d'Estadística de Catalunya.
• (fr) Mapa de Balaguer en o sieglo XVII en a Biblioteca Nazional de Franzia.
• (ca) O castiello de Balaguer en CastellsdeLleida.com.

[editar] Referenzias

1. ↑ (ca) Balaguer Medieval, en a pachina web d'o Museu d'a Noguera.
2. ↑ ^{2,0 2,1} Partit Socialista Unificat de Catalunya
3. ↑ Alianza Popular-Partido Democrático Popular-Unión Liberal
4. ↑ Alianza Popular