Ascaso

Ascaso
Localidat d'Aragón
Ascaso en alto d'a suya serreta.
Entidat  • País  • Provincia  • Comarca  • Municipio	Lugar Aragón  Uesca Sobrarbe Boltanya
Población  • Total	8 hab. (2005)
Altaria	971 m.
Distancia  • 4 km  • 10 km  • 101 km	enta Boltanya enta L'Aínsa enta Uesca
Codigo postal	22347
Parroquial  • Diocesi  •Arciprestato	Balbastro-Monzón Sobrarbe

Ista fuella ye escrita en baixo sobrarbés.

Ascaso ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca y Comarca de Sobrarbe. A suya población ye de 8 habitants (2005).

Cheografía

Ascaso ye o lugar más metíu t'o caboalto d'a valle de Boltanya, en a valleta que fa o barranco homonimo, enfilando bien ta o Portiello d'as Valles, en l'alto d'una garra d'o Nabaín que en dicen A Trasierra, por o canto d'o Patro l'Estallo d'a montanya. l'Entorno d'a población ye fien afundiau de barrancos que fan bien deficil d'arribar-ie, y ye principal la uno d'Ascaso, por a suya formación carateristica de pilonas rapadas en a piedra con tobogans de precipitaus calcinosos royencos. Un puente antiguo se conserva por d'encima d'o barranco, como muestra d'o paso que d'antes se feba por istes mundos ta ra valle de Vio.

A sola calle d'Ascaso ye bien fina, e todas as casas son puestas en fila ta aprovechar o espacio.

Ascaso, desd'a suya ubicación en l'alto d'A Trasierra, tiene ra millor vista d'os cillos que mete o Tozal de Pecuto, o puesto por á'nde ra sierra d'a Santa Marina se mete en o congosto de Chanovas, por d'encima d'o Tunelo de Balupor que conduce ra carretera ta ra Ribera de Fiscal desde Boltanya.

A estructura d'o lugar ye forzada, pos en haber-se fecho en o lumo d'a Trasierra be de batallar con a estrechura d'o puesto, con faixas a canto y canto, y d'espacio t'as casas nomás que en tien ta haber-las fecho en rengla, que pareixe mesmo que sigan fendo equilibrios, con un caminet por o canto sud d'a fila que fa ra función d'estar a sola calleta d'a población.

Relós

O famoso "reló" d'Ascaso.

Fuera d'ista estructura, Ascaso tiene una placeta en a entrada d'o lugar conforme se-i arriba, á'nde s'ancuentra ro más famoso elemento d'o nuclio, que l'ha fecho conocíu arredol d'o Sobrarbe, pos no ye si que un relot de sol bien grandizo en a frontera d'una d'os edificios (l'antigua ferrería), á'nde se leye en castellano una rima:

Cuando me relumbre el sol, acércate paso a paso y sabrás la hora que es en este reló de Ascaso.

A tradición d'o reló de sol d'Ascaso ye grande, restaurau como a viella ferrería en fa pocos anyos, ye o más grandizo d'os tres relós d'o lugar, pos ye la uno "masculino" (a fegura que aguanta l'agulla representa que ye un hombre). En una pardina cerqueta (a pardina de Santa María) en hai uno que ye femenino (una muller l'aguanta), y a más en hai otro en a frontera de la ilesia, más chicorrón, que no representa sexo denguno. Ixes atros dos son bien malmetíus, pos no han gozau d'a restauración de la uno d'a plaza.

Tamién d'a fama d'os relós d'Ascaso en fación una canción A Ronda de Boltaña, á'nde chugan con a despoblación parcial d'o lugar d'á saber-los anyos (anque nunca no de todo), y en dicen d'a tornada de bellos en os zagueros tiempos que han recuperau bellas casas:

A plaza d'Ascaso, con a frontera d'a ferrería e o relot detrás.

... Puya t'Ascaso y verás un reló de sol que diz que marca o tiempo d'a chen que marchón de coloricos pintau n'una paré como yo aguarda o día de vielos volver. ... La Ronda de Boltaña, O viento rondador La Ronda de Boltaña, 1996

Historia e monumentos

O lugar d'Ascaso yera ya tal en l'anyo 1130, pos asinas amaneixe en os documentos. Dispués, recuentos de fuegos de 1495 dicen que teneba 6 casas funcionando y que yera alavez una sobrecullida (fegura de drecho) que dependeba de l'Aínsa (Boltanya en ixes tiempos yera un lugar chicorrón). O lugar no s'asoció con Boltanya dica 1857.

A población en o siglo XIX y XX seguió a siguiente tendencia:

A torre d'a ilesia d'Ascaso, vesible d'entre a vechetación, con o Patro l'Estallo detrás.

A ilesia d'o lugar ye consagrada a Sant Chulián, construida d'entre os siglos XVII y XVIII, ye ruinosa en l'actualidat, con a suportalada d'entrada espaldada por o suelo.

Otros edificios d'Ascaso son a ferrería con o relot, de 1831, y Casa Capablo, que en una ventaneta marca l'anyo 1618.

A más, en os arredols d'Ascaso s'ancuentra un puante antiguo, por alto d'o barranco, que ye en o camino que enfila por o Patro de l'Estallo ta ra valle' Vio y Murillo.

Fiestas

• 5 de setiembre, Fiesta Mayor fendo honor ta Sant Chulián que "s'hace larga" dica'l 8 de setiembre, que ye Santa María de l'Asumpción.

• Segundo sabado de chulio, puyada ta ra ermita de Santa Marina.

Enrastres externos

• (es) Asociación de Vecinos de Ascaso
• (es) Os relos d'Ascaso
• (es) Ascaso en o portal turistico d'o Sobrarbe