Aragonés centro-occidental

Aragonés centro-occidental
Variedat de l'aragonés
Localización cheografica
Territorios	Val de Tena, Sobrepuerto, Tierra de Biescas, Vallibasa, Sarrablo y Val d'Acumuer
Sociolochía
Vitalidat	Baixa
Literatura
Rasgos dialectals	(Nor)Centrals, de transición ta's occidentals

L'Aragonés centro-occidental ye l'aragonés que se charra entre a cuenca alta d'o río Galligo, dende a Val de Tena dica o Sarrablo y dende Vallibasa y Sobrepuerto dica a Val d'Acumuer. Presenta as caracteristicas foneticas de l'aragonés central y lexico común con l'aragonés occidental.

Fonetica

D'alcuerdo con l'aragonés central presenta una menor resistencia a la sonorización d'as oclusivas xordas intervocalicas latinas que l'aragonés cheneral, conservando-se localment en bellas parolas en as que l'aragonés cheneral sonoriza. A conservación afecta a lo participio, que ye en -ato, -ito reblando debant d'as formas chenerals en -au, -iu.

O tensín presenta mayor tendencia que atras variants d'aragonés a la sonorización dezaga liquida, coincidindo con l'aragonés centro-oriental:

• Grupo -MP- > -mb-:
  • Cambo en Pandicosa, Torla, Oto, Broto, Buesa, Fanlo, Buisán, Yosa.
  • Embolla: ampolla (muito estendillato)
• Grupo -NT- > -nd-:
  • Planda y Punda en Vio y Pandicosa.
• Grupo -NK- > -ng-:
  • Blango, Bango, Chungo, Barrango, Palanga
  • Cingüenda (Panticosa)
• Grupo -RT- > -rd-:
  • Chordica/Xordica (muito extendillato)

A evolución d'a -X-, -SK- y -PS- latina ye en -x-, como en aragonés occidental, a diferencia de l'aragonés oriental y centro-oriental.

Morfolochía

L'articlo o, os, a, as presenta a variant postvocalica ro, ros, ra, ras coincidindo con part de l'aragonés centro-oriental y d'o Semontano de Balbastro.

Variants

Son parlas aragonesas centro-occidentals:

• Aragonés d'a Val d'Acumuer
• Aragonés d'a Tierra de Biescas
• Aragonés sarrablés
• Aragonés de Sobrepuerto
• Aragonés tensino (con l'aragonés pandicuto como parla local millor conservata y documentata).
• Aragonés de Vallibasa