Aragón/SLA
- Iste articlo tracta sobre a Comunidat Autonoma d'Aragon. Ta atros emplegos se veiga Aragon (desambigacion).
| Aragón | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Comunidat autonoma d'Espanya | |||||
|
|||||
| Himno: Inno d'Aragón | |||||
 |
|||||
| Capital | Zaragoza | ||||
| Idioma oficial • Luenga propia |
Castellán Aragonés e Catalán |
||||
| Entidat • Estato |
Comunidat autonoma Espanya |
||||
| Subdivisions | 3 provincias 33 comarcas |
||||
| Superficie • Total |
Posición 4 de 19 47.179 km² |
||||
| Población • Total • Densidat |
Posición 11 de 19 1.326.918 hab. (2008) 27,8 hab/km² |
||||
| Chentilicio | aragonés/a | ||||
| ISO 3166-2 | ES-AR | ||||
| President | Luisa Fernanda Rudi | ||||
| Estatuto d'autonomía | 18 d'abril de 2007 | ||||
| Fiesta nazional | 23 d'abril (Día d'Aragón) |
||||
| Pachina web oficial | |||||
Aragon (Grafia de Uesca: Aragón) ye un país situato en lo norte d'a Peninsula Iberica e que comprende lo trampo central d'a val de l'Ebro. Lo suyo território ye lo de l'antigo Reino d'Aragon, que estió acotolato en 1707 con los Decretos de Nueva Planta. Actualment fa parti d'o Estato Espanyol como Comunidat Autonoma, seguntes lo suyo Estatuto d'Autonomia (Lei Organica d'o Estato Espanyol), que li atorga lo carácter de "nacionalidat".
Oficialment, muga con las comunidaz autonomas de Castiella-La Mancha, Castiella e Leyon, Catalunya, La Riocha, Navarra e Comunidat Valenciana e tamien con lo estato de Fráncia.
Lo Reino d'Aragon con lo Condato de Barcelona (Catalunya) formoron la Corona d'Aragon en lo sieglo XII, encara asinas estió independent conservando todas las suyas institucions, fueros e dreitos dic'a Guerra de Succesion Espanyola en lo sieglo XVIII. Dende 1978 ye una comunidat autonoma espanyola, composada por las províncias de Uesca, Teruel e Zaragoça, e que s'articula en 33 comarcas. La suya capital ye la ciudat de Zaragoça.
Dend'o 13 de chulio de 2011, Luisa Fernanda Rudi ye la presidenta d'Aragon.
En Aragon se charran actualment tres idiomas, d'os qualos solo aragonés e catalán son lenguas propias:
- L'aragonés se charra en lo norte d'a comunidat autonoma. En lo pasato se fablava tamien en lo centro e lo sud d'Aragon.
- Lo espanyol ye la luenga oficial, e se charra en tot lo território aragonés mezclato con rasgos mesmos. La mayoria d'istos rasgos son repuis de l'aragonés, que se'n estió trafegando de maniera progresiva dende lo sieglo XV por la espardidura d'o castellan.
- Lo catalan se charra en a Franja oriental d'Aragon.
Contenius |
[editar] Geografia
Lo relieu ye de gran simplicidat: os Pireneus e lo sistema Iberico enmarcan la depresion de l'Ebro.
Lo rio Ebro escana las auguas d'os rios e ibons d'Aragon, que como lo Millars e lo Túria desembocan en lo Mar Mediterránio.
Lo clima d'ista comunidat ye mediterránio-continental. Ye un clima ixuto, con plevidas irregulars, cerenyos cambeos termicos e intensos aires.
La vegetacion sigue las oscilacions d'o relieu e d'o clima. Bosques boreals e domínio floral mediterránio.
Aragon tien una superfície de 47 645 km2.
Seguntes lo censo de 1991, bi heva 1 178 000 habitants, ye dicir un 2,95% d'a poblacion d'o Estato espanyol e una densidat de 25,2 habitants/km2. En lo 2003 la cifra aumentó dic'os 1 217 514 habitants.
Lo gentilício ye aragonés -esa.
[editar] Demografía
Articlo prencipal Demografía d'Aragón
[editar] História
Articlo principal História d'Aragon
[editar] Economia
Lo PBI d'Aragon ye lo 3 u 4% d'o PBI d'o total d'Espanya. La interpresa Opel tien una planta aman d'a ciudat de Zaragoça.
[editar] Politica
La parlamento d'Aragon se clama las Corz d'Aragon.
[editar] Cultura
Con una clara influéncia mudéchar, en bels lugars, lo trache tipico se composa d'un mocador nugato en la cabeça, calçons ubiertos, una manta a modo de faixa en la cintura e alpargatas t'os hombres. Las mullers levan sayas amplas, un justillo, calçon, calças chupidas, toquiella, devantal e alpargatas.
En lo norte de Aragon se charra la luenga aragonesa u aragonés e en la parti más oriental, mugant con Catalunya, o catalan.
Lo baile e canto popular ye la jota aragonesa, que ye mui rasmiuda e alegre. Se baila con muito movimiento e grans blincos. Lo canto gosa estar de ritmo malinconico con una nota a ormino socardona. Tamien remane mosica tipica aragonesa, que emplega trastes como lo saltério (chicoten), la gaita aragonesa u gaita de bótio, la chuflaina, lo cordion, etcetera .
En bels lugars son tipicas distintas menas de dança, con tochos e espadas, con alusions a luitas entre moros e cristians.
[editar] Aragoneses destacatos
- Cine: Luís Bunyuel, Carlos Saura, Segundo de Chomon, Santiago Aguilar Oliver, Paco Martínez Sória
- Pintura: Francisco de Goya, António Saura, Francisco Bayeu e Subias.
- Escultura: Pablo Gargallo, Pablo Serrano.
- Mosica: Miguel Fleta, José António Labordeta, Héroes del silencio, Enrique Bunbury, Amaral, Gabriel Sopenya.
- Literatura: Marco Balero Marçal, Baltasar Gracian, Joaquin Costa, Xavier Tomeo, Ramon Sender, Soledad Puértolas, Fernando Lazaro Carreter, José António Labordeta, Miguel Labordeta.
- Ciéncia: Santiago Ramon e Cajal (prémio Nobel), Miguel Catalan, Miguel Servet.
[editar] Gastronomia
D'Aragon son famosas las mollas a la pastora, lo ternasco rustito, los pernils de Teruel, la borraina, lo cardo, los vins d'as suyas distintas denominacions d'Origen (Semontano, Campo de Borcha, Carinyena, Calatayú), la carne a la pastora, lo pirin a lo chilindron, las almendras, lo ternasco d'Aragon, l'aceite d'o Baixo Aragon, la miel, los malacatonss de Calanda, las chiretas (de Sobrarbe), la longaniça de Graus, etcetera.
[editar] Comarcas
Aragon ye dividito en 33 comarcas (Lista de comarcas d'Aragon).
[editar] Municípios
[editar] Vinclos externos
 |
Artículos relacionados con Aragón |
- Guvierno d'Aragon.
- As Corz d'Aragon.
- Turismo, ócio, foros, notícias.
- Atro portal regional.
- El Periodico de Aragón.
- Heraldo de Aragón.
- Portal sobre .
- Directório d'Aragon.
- Pagina adedicata a la luenga aragonesa, o suyo aprendiçage e espardidura.
- Tot lo referent a lo turismo en a comunidat aragonesa.
| Comunidaz e ciudaz autonomas d'Espanya |  |
|||||
|
